Üveit: Göz İçi İltihabının Türleri, Belirtileri ve Tedavisi

Bir gözünüz birkaç gündür kızarık, ağrılı ve ışığa bakmak sizi rahatsız ediyor mu? Pek çok kişi bu belirtileri basit bir göz nezlesi sanır ve eczaneden aldığı bir damlayla geçmesini bekler. Oysa bu tablo, gözün içindeki önemli bir dokunun iltihabı olan üveitin belirtisi olabilir. Üveit, konjonktivitten farklı olarak gözün yüzeyini değil, iç yapılarını etkiler ve tedavi edilmezse glokom, katarakt ve kalıcı görme kaybı gibi ciddi sonuçlara yol açabilir.

Üveit nispeten nadir görülen bir hastalıktır, ancak özellikle çalışma çağındaki yetişkinlerde önlenebilir görme kaybının önemli nedenlerinden biridir. Çoğu zaman vücudun başka bir yerindeki bağışıklık sistemi hastalığıyla bağlantılıdır; bazen de bir enfeksiyon veya göz yaralanması sonrasında ortaya çıkar. Ülkemizde Behçet hastalığı, üveitin özellikle önemli nedenlerinden biridir. Bu rehberde üveitin türlerini, ilişkili olduğu hastalıkları, belirtilerini, neden acil değerlendirme gerektirdiğini ve tedavi seçeneklerini anlatıyoruz.

Üvea nedir?

Göz küresinin duvarı üç ana tabakadan oluşur: En dışta sert, beyaz koruyucu tabaka (sklera) ve öndeki saydam kornea; en içte ışığı algılayan retina; ve ikisinin arasında, damardan zengin orta tabaka olan üvea. Üvea üç bölümden oluşur:

• İris: Gözün renkli kısmıdır; göz bebeğinin büyüklüğünü ayarlayarak göze giren ışık miktarını kontrol eder.
• Silier cisim: İrisin arkasında bulunur; göz içi sıvısını üretir ve merceğin odaklanmasını sağlayan kası içerir.
• Koroid: Retinanın arkasında uzanan yoğun damar ağıdır; retinanın dış katmanlarını besler.

Üvea, kan damarlarından çok zengin olduğu için bağışıklık sistemi hücreleri ve iltihabi süreçler buraya kolayca ulaşabilir. Üveadaki iltihap, komşu yapılara, yani retinaya, vitreusa ve görme sinirine de yayılabilir. Gözün yapısı hakkında daha fazla bilgi için gözün anatomisi rehberimize göz atabilirsiniz.

Üveit türleri

Uluslararası Üveit Çalışma Grubu (SUN) sınıflamasına göre üveit, iltihabın en çok etkilediği bölgeye göre adlandırılır:

Ön üveit

İltihap esas olarak irisi ve gözün ön odasını etkiler (iritis veya iridosiklit). Tüm üveit olgularının çoğunluğunu oluşturur. Genellikle ani başlar ve tek gözü etkiler; ataklar halinde tekrarlayabilir ve bazen ataklarda göz değişebilir. Tipik belirtileri ağrı, kızarıklık ve ışığa hassasiyettir. Çocuklarda, özellikle juvenil idiyopatik artrite bağlı ön üveit ise genellikle sessizdir: Kızarıklık ve ağrı olmadan sinsice ilerleyebilir.

Orta üveit

İltihap esas olarak gözün içini dolduran jöle kıvamındaki vitreusta ve retinanın en ön kısmında yoğunlaşır. Genellikle genç yetişkinlerde görülür ve çoğunlukla iki gözü etkiler. Ağrı ve kızarıklık genellikle yoktur; en belirgin şikâyetler uçuşan cisimler ve bulanık görmedir. Multipl skleroz ve sarkoidoz ile ilişkili olabilir. Belirgin bir neden bulunamadığında "pars planit" olarak adlandırılır.

Arka üveit

İltihap koroidi ve/veya retinayı etkiler. Uçuşan cisimler, bulanık veya bozulmuş görme ve görme alanında kör noktalar ile kendini gösterebilir; ağrı genellikle yoktur. Toksoplazma gibi enfeksiyonlar, Behçet hastalığı, sarkoidoz ve bazı özel beyaz nokta sendromları arka üveitin nedenleri arasındadır. Makulayı veya görme sinirini tutarsa ciddi görme kaybına yol açabilir.

Panüveit

İltihap gözün ön, orta ve arka bölümlerinin tamamını etkiler. Behçet hastalığı, sarkoidoz ve Vogt-Koyanagi-Harada hastalığı panüveite yol açabilecek hastalıklar arasındadır.

Üveitin nedenleri

Üveit olgularının önemli bir kısmında, kapsamlı araştırmalara rağmen belirli bir neden bulunamaz (idiyopatik üveit). Neden bulunabilen olgularda başlıca gruplar şunlardır:

Otoimmün ve iltihabi hastalıklar

• HLA-B27 ile ilişkili hastalıklar: HLA-B27, bağışıklık sistemiyle ilgili bir gen tipidir ve akut ön üveitle güçlü bir ilişkisi vardır. Akut ön üveit hastalarının önemli bir kısmında HLA-B27 pozitifliği saptanır. Ankilozan spondilit (bel ve sırt ağrısıyla seyreden omurga iltihabı), reaktif artrit, psoriatik artrit ve inflamatuvar bağırsak hastalıkları (Crohn hastalığı ve ülseratif kolit) bu grupta yer alır. HLA-B27 pozitif olmak hastalık olduğu anlamına gelmez; bu gen tipini taşıyan kişilerin çoğunda hiçbir zaman üveit gelişmez.
• Behçet hastalığı: Ağızda ve genital bölgede tekrarlayan aftlar, cilt bulguları ve damar iltihabıyla seyreden bu hastalık, Türkiye'de ve tarihi İpek Yolu çevresindeki ülkelerde daha sık görülür. Göz tutulumu genellikle tekrarlayan ataklar halinde seyreder ve özellikle retina damarlarını etkileyerek ciddi görme kaybına yol açabilir; bu nedenle erken ve etkin tedavi hayati önem taşır.
• Sarkoidoz: Akciğer, lenf bezleri ve cilt başta olmak üzere birçok organı etkileyebilen bir iltihabi hastalıktır; her türlü üveite yol açabilir.
• Juvenil idiyopatik artrit: Çocuklarda görülen bu eklem hastalığında sessiz seyirli ön üveit gelişebilir. Bu nedenle bu çocuklara belirti olmasa bile düzenli göz taraması önerilir.
• Multipl skleroz: Özellikle orta üveitle ilişkilidir. Görme siniri iltihabı olan optik nörit ise farklı bir tablodur, ancak MS'te ikisi de görülebilir.
• Vogt-Koyanagi-Harada hastalığı ve sempatik oftalmi gibi daha nadir durumlar.

Enfeksiyonlar

Toksoplazma (en sık arka üveit nedenlerinden biri), herpes simplex ve herpes zoster virüsleri, sitomegalovirüs (özellikle bağışıklığı baskılanmış kişilerde), tüberküloz, sifiliz ve Lyme hastalığı üveite yol açabilir. Enfeksiyöz üveitte tedavi tamamen farklıdır ve steroidlerin tek başına kullanılması enfeksiyonu kötüleştirebilir. Bu, üveitte doğru tanının neden bu kadar önemli olduğunu gösterir.

Diğer nedenler

• Göz yaralanmaları ve göz ameliyatları
• Bazı ilaçlar
• Nadiren, iltihabı taklit eden göz içi lenfoma gibi hastalıklar (maskeli sendromlar), özellikle ileri yaşta tedaviye yanıt vermeyen olgularda

Belirtiler

Belirtiler üveitin türüne göre büyük farklılık gösterir:

• Göz ağrısı: Özellikle ön üveitte; genellikle derin ve sızlayıcı bir ağrıdır, göz hareketleriyle veya okurken artabilir.
• Kızarıklık: Ön üveitte tipik olarak korneanın çevresinde, halka şeklinde yoğunlaşır.
• Işığa hassasiyet (fotofobi): Parlak ışığa bakmakta zorlanma; bazen kapalı göze ışık tutulduğunda bile ağrı.
• Bulanık görme
• Uçuşan cisimler: Özellikle orta ve arka üveitte; görme alanında yüzen noktalar, ipler veya bulutlar.
• Küçük veya düzensiz göz bebeği
• Sulanma

Ön üveitte konjonktivitin aksine genellikle belirgin akıntı ve kapak yapışması olmaz; ağrı ve ışığa hassasiyet ise daha belirgindir. Kırmızı göz nedenlerini karşılaştırdığımız kırmızı göz: Zararsız mı, acil mi? yazımız ayırt edici ipuçları sunar. Uçuşan cisimlerin başka nedenleri için uçuşan cisimler ve ışık çakmaları rehberimize bakabilirsiniz.

Neden acil değerlendirme gerekir?

Üveit, kendiliğinden geçmesi beklenmesi gereken bir hastalık değildir. Tedavi edilmeyen veya geç tedavi edilen iltihap şu komplikasyonlara yol açabilir:

• Glokom: İltihap göz içi sıvısının dışa akışını bozabilir; iris ile mercek arasında yapışıklıklar oluşarak basınç yükselebilir. Ayrıca steroid tedavisi de göz içi basıncını yükseltebilir.
• Katarakt: Hem kronik iltihap hem de uzun süreli steroid kullanımı katarakt gelişimini hızlandırır.
• Kistoid maküla ödemi: Retinanın merkezinde sıvı birikmesi; üveitte görme kaybının en sık nedenidir.
• Arka sineşi: İrisin merceğe yapışması; göz bebeğinin şeklini bozar ve glokoma zemin hazırlayabilir.
• Retina dekolmanı, retina damar tıkanıklıkları ve görme siniri hasarı

Bu nedenle ağrılı kırmızı göz, ışığa hassasiyet ve bulanık görme üçlüsü aynı gün bir göz doktoru tarafından değerlendirilmelidir. Eczaneden alınan kızarıklık giderici veya antibiyotikli damlalarla geçiştirmek, değerli zamanın kaybedilmesine neden olabilir. Göz acilleri hakkında genel bilgi için göz acilleri ve ilk yardım rehberimize bakabilirsiniz.

Tanı nasıl konur?

Göz doktoru biyomikroskop (yarık lamba) ile ön odada yüzen iltihap hücrelerini ve protein sızıntısını görebilir; göz bebeği genişletilerek vitreus ve retina değerlendirilir. Göz içi basıncı ölçülür. Gerekirse optik koherens tomografi (OKT) ile maküla ödemi araştırılır, floresein veya indosiyanin yeşili anjiyografi ile retina ve koroid damarları incelenir.

Altta yatan bir neden araştırılması gerekip gerekmediği; üveitin türüne, tekrarlayıp tekrarlamadığına, tek veya iki gözü etkilemesine ve diğer şikâyetlerinize göre belirlenir. Araştırma; HLA-B27 testi, akciğer grafisi, sifiliz ve tüberküloz testleri, sarkoidoz için kan testleri gibi incelemeleri içerebilir. Sırt ağrısı, eklem şişliği, ağız aftları, ishal, cilt döküntüleri gibi şikâyetlerinizi doktorunuza mutlaka anlatın; bunlar tanı için çok değerli ipuçlarıdır. Üveit tanısında romatoloji, dermatoloji, gastroenteroloji ve nöroloji gibi bölümlerle iş birliği sıklıkla gerekir.

Tedavi

Üveit tedavisinin amacı, iltihabı hızla kontrol altına almak, komplikasyonları önlemek, ağrıyı gidermek ve tekrarları azaltmaktır. Enfeksiyöz üveitte ise öncelik, etkene yönelik antibiyotik, antiviral veya antiparaziter tedavidir; steroidler gerekirse bu tedavinin yanında, dikkatle kullanılır.

Steroid tedavisi

Kortikosteroidler, enfeksiyona bağlı olmayan üveitin temel tedavisidir. Uygulama yolu, iltihabın yerine ve şiddetine göre seçilir:

• Steroid göz damlaları: Ön üveitte ilk tercih edilen tedavidir. Başlangıçta sık aralıklarla kullanılır, iltihap geriledikçe doz yavaş yavaş azaltılır. Damlaları aniden bırakmak iltihabın yeniden alevlenmesine yol açabilir; azaltma planına titizlikle uyun.
• Göz çevresine veya göz içine steroid enjeksiyonları ve implantlar: Orta ve arka üveitte, maküla ödeminde veya damlaların yeterli olmadığı durumlarda kullanılır. Yavaş salınımlı implantlar aylarca etki gösterebilir.
• Ağızdan veya damardan steroidler: Ağır, iki gözü tutan veya arka segmenti etkileyen üveitte gerekebilir.

Steroidler etkili ama yan etkileri olan ilaçlardır. Göz damlası ve enjeksiyonlar göz içi basıncını yükseltebilir ve katarakt gelişimini hızlandırabilir; bu nedenle tedavi sırasında düzenli göz tansiyonu ölçümü yapılır. Uzun süreli ağızdan steroid kullanımı ise kilo artışı, kan şekeri ve tansiyon yükselmesi, kemik erimesi ve enfeksiyona yatkınlık gibi sistemik yan etkilere yol açabilir. Steroid göz damlalarını asla doktor reçetesi ve takibi olmadan kullanmayın; herpes gibi enfeksiyonlarda ciddi kötüleşmeye neden olabilirler. İlaçların gözler üzerindeki etkileri hakkında daha fazla bilgi için gözü etkileyen ilaçlar rehberimize bakabilirsiniz.

Göz bebeğini genişleten damlalar

Ön üveitte, siklopleji yapan (göz bebeğini genişletip odaklama kasını gevşeten) damlalar kullanılır. Bu damlalar silier kasın spazmını çözerek ağrıyı azaltır ve irisin merceğe yapışmasını önlemeye yardımcı olur. Kullanım süresince yakın görme bulanıklaşabilir ve ışığa hassasiyet artabilir.

Bağışıklık düzenleyici ve biyolojik tedaviler

Kronik, sık tekrarlayan veya görmeyi tehdit eden üveitte ve uzun süre yüksek doz steroid gerektiren durumlarda, steroid ihtiyacını azaltmak için bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar (örneğin metotreksat, azatiyoprin, mikofenolat gibi) kullanılabilir. TNF-alfa inhibitörleri gibi biyolojik ilaçlar, özellikle Behçet üveiti, HLA-B27 ilişkili tekrarlayan üveit ve juvenil idiyopatik artrite bağlı üveitte önemli bir yer tutar. Bu tedaviler, düzenli kan testleri ve yan etki takibi gerektirir ve genellikle göz doktoru ile romatoloğun ortak kararıyla planlanır.

Komplikasyonların tedavisi

Glokom gelişirse basınç düşürücü damlalar veya cerrahi; katarakt gelişirse, iltihap en az birkaç ay boyunca kontrol altında tutulduktan sonra katarakt ameliyatı yapılabilir. Ayrıntılar için glokom rehberimize bakabilirsiniz. Bazı durumlarda tanı veya tedavi amacıyla vitrektomi ameliyatı gerekebilir.

Üveitle yaşamak

• Atakları erken tanıyın: Tekrarlayan ön üveitiniz varsa, ilk belirtileri (hafif ağrı, ışığa hassasiyet, kızarıklık) tanımayı öğrenin. Bazı doktorlar, bu durumda hemen başvurmanız veya önceden verilmiş bir tedavi planını başlatmanız için yazılı talimat verebilir.
• Tedavi planına uyun: Steroid azaltma şemasına ve kontrol randevularına titizlikle uyun.
• Genel hastalığınızı takip ettirin: Ankilozan spondilit, Behçet hastalığı veya inflamatuvar bağırsak hastalığı gibi bir altta yatan hastalığınız varsa, onun kontrolü göz ataklarını da azaltabilir.
• Sigarayı bırakın: Sigara, bazı üveit türlerinde daha kötü seyirle ilişkilendirilmiştir.
• Çocuklarda tarama: Juvenil idiyopatik artritli çocukların, şikâyetleri olmasa bile önerilen aralıklarla göz muayenesine gitmesi çok önemlidir.

Göz egzersizlerinin üveiti önlediğine veya tedavi ettiğine dair hiçbir bilimsel kanıt yoktur; üveit mutlaka tıbbi tedavi gerektiren bir hastalıktır.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Daha önce üveit tanısı aldıysanız ve benzer belirtiler yeniden başladıysa, bir sonraki randevuyu beklemeden doktorunuza ulaşın. Ankilozan spondilit, Behçet hastalığı, inflamatuvar bağırsak hastalığı, sarkoidoz veya juvenil idiyopatik artrit gibi bir hastalığınız varsa, gözlerinizde değişiklik olmasa bile düzenli göz muayenesi konusunda doktorunuza danışın.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve göz doktorunuzun muayenesinin yerini tutmaz.