Konjonktivit (Göz Nezlesi): Türleri, Bulaşıcılığı ve Tedavisi

Sabah uyandığınızda gözünüzün kızardığını, kapaklarınızın yapıştığını ya da gün içinde gözünüzün yanıp sulandığını fark ettiyseniz büyük olasılıkla konjonktivitle karşı karşıyasınız. Halk arasında "göz nezlesi" ya da "pembe göz" olarak bilinen konjonktivit, gözün beyaz kısmını ve göz kapaklarının iç yüzünü kaplayan ince, şeffaf zarın (konjonktiva) iltihabıdır. Her yaşta görülebilen, en yaygın göz sorunlarından biridir.

Konjonktivitin çoğu türü görmeyi tehdit etmez ve kendiliğinden ya da basit tedavilerle iyileşir. Ancak bazı türleri son derece bulaşıcıdır, bazıları ise yenidoğanlarda veya kontakt lens kullananlarda ciddi sonuçlar doğurabilir. Ayrıca her kırmızı göz konjonktivit değildir; bazı acil göz hastalıkları da benzer şekilde başlayabilir. Bu rehberde konjonktivitin türlerini, nasıl ayırt edildiğini, bulaşmayı nasıl önleyebileceğinizi ve ne zaman doktora gitmeniz gerektiğini anlatıyoruz.

Konjonktiva nedir?

Konjonktiva, gözün beyaz kısmının (sklera) ön yüzünü ve göz kapaklarının iç yüzünü kaplayan, ince ve yarı saydam bir zardır. İçinde küçük kan damarları ve göz yüzeyini nemli tutan salgılar üreten hücreler bulunur. Konjonktiva iltihaplandığında bu küçük damarlar genişler ve gözün beyaz kısmı pembe veya kırmızı görünür. Kornea (gözün saydam ön penceresi) ise konjonktivayla kaplı değildir; iltihap korneaya yayıldığında tablo daha ciddi hale gelebilir. Gözün bölümleri hakkında bilgi için gözün anatomisi rehberimize göz atabilirsiniz.

Konjonktivit türleri

Viral konjonktivit

En sık görülen konjonktivit türüdür ve çoğunlukla adenovirüslerden kaynaklanır; bu virüsler soğuk algınlığına da neden olabilir. Genellikle bir gözde başlar ve birkaç gün içinde diğer göze geçer. Tipik bulgular şunlardır:

• Belirgin kızarıklık ve sulu, berrak akıntı
• Kum batması veya yabancı cisim hissi
• Kapaklarda şişlik
• Kulağın önündeki lenf bezinde şişlik ve hassasiyet
• Boğaz ağrısı, burun akıntısı gibi soğuk algınlığı belirtileri

Viral konjonktivit genellikle 1-3 hafta içinde kendiliğinden iyileşir. Ağır seyirli bir türü olan epidemik keratokonjonktivit, korneada küçük iltihabi lekeler oluşturarak haftalarca sürebilen bulanık görme ve ışığa hassasiyete yol açabilir. Uçuk virüsü (herpes simplex) ve zona virüsüne (herpes zoster) bağlı göz tutulumları ise kendine özgü bulgular gösterir ve mutlaka göz doktoru tarafından tedavi edilmelidir.

Bakteriyel konjonktivit

Stafilokok, streptokok ve Haemophilus gibi bakterilerin neden olduğu bu tür çocuklarda daha sık görülür. Tipik bulgusu, sarı-yeşil, koyu kıvamlı (pürülan) akıntıdır; sabahları kapaklar birbirine yapışabilir. Hafif bakteriyel konjonktivit çoğu zaman bir hafta içinde kendiliğinden iyileşir; antibiyotik damlalar iyileşmeyi bir miktar hızlandırabilir. Cochrane incelemeleri, antibiyotiklerin iyileşme süresini kısaltabildiğini ancak tedavisiz de çoğu hastanın düzeldiğini göstermiştir. Bu nedenle doktorunuz bazen önce birkaç gün beklemeyi önerebilir.

Gonore ve klamidya gibi cinsel yolla bulaşan bakterilerin neden olduğu konjonktivit ise daha ciddidir. Gonore kaynaklı konjonktivit çok hızlı ilerleyebilir, bol akıntı ve belirgin şişlikle seyreder ve korneayı kısa sürede tehdit edebilir; acil tedavi gerektirir.

Alerjik konjonktivit

Polen, ev tozu akarları, hayvan tüyü, küf gibi alerjenlere karşı bağışıklık sisteminin aşırı tepkisiyle oluşur. Bulaşıcı değildir. En belirgin belirtisi kaşıntıdır ve genellikle iki gözü birden etkiler. Sulu akıntı, kapak şişliği ve sıklıkla hapşırma ve burun akıntısı gibi alerjik nezle belirtileri eşlik eder. Alerjik göz hastalıklarını ayrıntılı olarak göz alerjileri rehberimizde ele aldık.

Diğer nedenler

Duman, klor, kimyasal maddeler, şampuan veya yabancı cisim gibi tahriş edicilere bağlı (irritan) konjonktivit; kontakt lens kullanıcılarında görülen dev papiller konjonktivit gibi türler de vardır.

Konjonktivit ne kadar bulaşıcıdır?

Viral konjonktivit son derece bulaşıcıdır. Virüs, gözyaşı ve akıntıyla temas eden eller, havlular, yastık kılıfları, kapı kolları, telefonlar ve göz damlası şişeleri aracılığıyla kolayca yayılır. Belirtiler sürdüğü sürece bulaşıcılık devam eder; adenovirüs konjonktivitinde bu süre genellikle 10-14 gün kadar olabilir.

Bakteriyel konjonktivit de temasla bulaşır. Uygun antibiyotik tedavisi başlandıktan sonra bulaşıcılık genellikle 24-48 saat içinde belirgin şekilde azalır.

Çocukların kreş veya okuldan ne zaman uzak tutulması gerektiği konusunda farklı ülkelerde farklı öneriler bulunur. Genel yaklaşım, akıntı belirgin olduğu ve çocuk hijyen kurallarına uyamadığı dönemde evde kalmasıdır. Okulunuzun veya kreşinizin kurallarını öğrenin ve çocuk doktorunuza danışın.

Bulaşmayı önlemek için hijyen kuralları

1. Ellerinizi sık sık, en az 20 saniye boyunca sabun ve suyla yıkayın; özellikle gözünüze dokunmadan önce ve sonra.
2. Gözlerinizi ovuşturmayın ve elinizi yüzünüze götürmemeye çalışın.
3. Havlu, yüz bezi, yastık kılıfı, göz makyajı ve göz damlalarını kimseyle paylaşmayın.
4. Akıntıyı temizlemek için her seferinde temiz, tek kullanımlık bir mendil veya pamuk kullanın ve hemen atın.
5. Yastık kılıflarını ve havluları sık değiştirin ve sıcak suda yıkayın.
6. Konjonktivit sırasında kullandığınız göz makyajı ürünlerini atın.
7. Kontakt lens kullanıyorsanız, belirtiler tamamen geçene kadar lens takmayın ve doktorunuz önerirse lenslerinizi ve kabınızı yenileyin.
8. Belirtiler sürerken havuza girmeyin.
9. Telefon, klavye ve kapı kolu gibi sık dokunulan yüzeyleri temizleyin.

Kontakt lens hijyeninde sık yapılan hataları kontakt lens hijyeni yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.

Tanı nasıl konur?

Konjonktivit tanısı çoğu zaman öykü ve muayeneyle konur. Doktorunuz belirtilerin ne zaman başladığını, bir veya iki gözün mü etkilendiğini, akıntının niteliğini, kaşıntı olup olmadığını, çevrenizde benzer şikâyeti olan biri bulunup bulunmadığını, alerji öykünüzü ve kontakt lens kullanıp kullanmadığınızı sorar. Ardından görme keskinliğinizi ölçer ve biyomikroskop (yarık lamba) ile konjonktiva, kornea ve göz kapaklarını inceler. Floresein boyası, korneada yara veya iltihap olup olmadığını gösterir.

Rutin olgularda laboratuvar testi gerekmez. Ancak belirtiler ağır veya uzun sürüyorsa, tedaviye yanıt alınamıyorsa, yenidoğanlarda ya da cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyondan şüpheleniliyorsa göz akıntısından sürüntü örneği alınarak etken mikroorganizma araştırılabilir. Bazı merkezlerde adenovirüsü dakikalar içinde saptayan hızlı testler de kullanılmaktadır. Doğru tanı, gereksiz antibiyotik kullanımını önler ve daha ciddi hastalıkların gözden kaçmamasını sağlar. Göz muayenesinin adımları hakkında bilgi için göz muayenesi rehberimize bakabilirsiniz.

Tedavi

Viral konjonktivit

Viral konjonktivite antibiyotik damlalar etki etmez; gereksiz antibiyotik kullanımı ise direnç gelişimine katkıda bulunur. Tedavi belirtileri hafifletmeye yöneliktir:

• Kapalı göz üzerine günde birkaç kez soğuk ve temiz kompres uygulamak
• Koruyucusuz suni gözyaşı ile göz yüzeyini rahatlatmak ve akıntıyı temizlemek
• Kapak kenarlarını ılık suyla nazikçe temizlemek

Korneada iltihabi lekeler oluşan ağır olgularda göz doktoru kısa süreli steroid damla önerebilir; ancak bu damlalar yalnızca doktor kontrolünde kullanılmalıdır, çünkü herpes virüsü enfeksiyonlarını kötüleştirebilir ve göz tansiyonunu yükseltebilir. Herpes kaynaklı konjonktivitte ise antiviral tedavi gerekir.

İyileşme sürecinde belirtilerin ilk günlerde artması, ardından yavaş yavaş azalması olağandır. Viral konjonktivitte bir gözün iyileşmeye başladığı sırada diğer gözün etkilenmesi de sık görülür. Bu dönemde gözlerinizi dinlendirmek, ekran başında daha sık mola vermek ve parlak ışıkta güneş gözlüğü kullanmak rahatlamanıza yardımcı olabilir. Akıntıyı silerken her göz için ayrı bir mendil kullanmak, enfeksiyonun sağlam göze taşınma olasılığını azaltır.

Bakteriyel konjonktivit

Hafif olgular kendiliğinden düzelebilir. Doktorunuz gerekli görürse antibiyotik göz damlası veya pomad reçete eder. İlacı önerilen süre boyunca kullanmak ve damla şişesinin ucunu göze veya kirpiklere değdirmemek önemlidir. Damla kullanımında dikkat edilecekler için göz damlaları rehberimize bakabilirsiniz. Evde kalmış eski damlaları veya başkasına yazılmış ilaçları kullanmayın.

Alerjik konjonktivit

Alerjenden kaçınmak ilk adımdır. Soğuk kompres ve suni gözyaşı alerjenleri yıkayarak rahatlama sağlar. Antihistaminik ve mast hücre stabilizatörü etkili damlalar kaşıntıyı ve kızarıklığı azaltır. Damar daraltıcı "kızarıklık giderici" damlaların uzun süreli kullanımı ise kızarıklığın geri tepmesine yol açabileceği için önerilmez.

Yenidoğan konjonktiviti

Doğumdan sonraki ilk dört hafta içinde görülen konjonktivite yenidoğan konjonktiviti (oftalmia neonatorum) denir. Doğum sırasında annenin doğum kanalından bulaşan bakteriler, özellikle gonore ve klamidya, ciddi enfeksiyonlara neden olabilir. Gonore kaynaklı enfeksiyon genellikle ilk günlerde, çok bol akıntı ve belirgin kapak şişliğiyle başlar ve tedavi edilmezse kısa sürede korneaya zarar verebilir. Klamidya kaynaklı enfeksiyon genellikle birinci haftadan sonra ortaya çıkar ve bebekte akciğer enfeksiyonuyla birlikte görülebilir.

Yenidoğanlarda gözyaşı kanalı tıkanıklığı da sulanma ve hafif akıntıya neden olabilir; bu durum genellikle zararsızdır ve kendiliğinden düzelir. Ancak bu ayrımı yalnızca doktor yapabilir. Yenidoğan bebeğinizin gözünde kızarıklık, şişlik veya akıntı fark ederseniz vakit kaybetmeden aynı gün çocuk doktoruna veya göz doktoruna başvurun. Gebelik sırasında cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar için yapılan taramalar ve tedaviler bu riski önemli ölçüde azaltır. Çocuklarda göz sorunları hakkında daha fazla bilgi için çocuklarda göz sağlığı rehberimize bakabilirsiniz.

Her kırmızı göz konjonktivit değildir

Konjonktivitle karıştırılabilen ancak çok daha ciddi olan durumlar vardır: Akut glokom krizi, üveit, kornea ülseri, kornea yabancı cismi ve skleritis bunlardan bazılarıdır. Bu hastalıklarda genellikle belirgin ağrı, ışığa aşırı hassasiyet ve görmede azalma bulunur; konjonktivitte ise görme genellikle normaldir ve rahatsızlık daha çok batma veya kaşıntı şeklindedir. Kırmızı gözün olası nedenlerini kırmızı göz: Zararsız mı, acil mi? yazımızda karşılaştırmalı olarak ele aldık.

Konjonktivitten korunma

• El hijyenine özen gösterin; özellikle soğuk algınlığı mevsiminde.
• Kişisel eşyalarınızı paylaşmayın.
• Kontakt lens hijyeni kurallarına titizlikle uyun ve lensle uyumayın.
• Alerjiniz varsa polen mevsiminde pencereleri kapalı tutun, dışarıdan gelince yüzünüzü yıkayın.
• Havuzda yüzücü gözlüğü kullanın.
• Gebelik takiplerinizi aksatmayın.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Belirtileriniz bir hafta içinde düzelmiyorsa veya kötüleşiyorsa, koyu sarı-yeşil akıntı varsa, belirtiler sık tekrarlıyorsa ya da bağışıklık sisteminiz zayıfsa bir göz doktoruna başvurun.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve doktorunuzun muayenesinin yerini tutmaz.