Kornea Ülseri ve Göz Enfeksiyonları: Belirtiler, Riskler ve Aciliyet

Gözdeki kızarıklık ve çapaklanmanın çoğu, birkaç günde geçen basit bir konjonktivittir. Ancak bazı göz enfeksiyonları bambaşka bir aciliyet taşır. Kontakt lensle uyuyup sabah gözünde şiddetli ağrı, ışığa dayanamama ve gözünün renkli kısmının üzerinde beyaz bir leke ile uyanan bir genç; katarakt ameliyatından birkaç gün sonra görmesi bulanıklaşan ve gözü ağrıyan yaşlı bir hasta; sinüzit sonrası göz kapağı şişip gözünü oynatamayan bir çocuk. Bu tabloların ortak noktası, saatler içinde doğru tedavi başlanmazsa kalıcı görme kaybına yol açabilmeleridir.

Bu rehberde gözün en ciddi enfeksiyonlarını ele alıyoruz: korneanın enfeksiyonu olan keratit ve onun sonucu gelişen kornea ülseri (bakteriyel, mantar, Acanthamoeba ve herpes kaynaklı), göz içinin enfeksiyonu olan endoftalmi ve göz çukurunun enfeksiyonu olan orbital selülit. Ayrıca kontakt lens kullanıcılarının neden özel risk altında olduğunu ve hangi belirtilerin beklemeden doktora gitmeyi gerektirdiğini açıklıyoruz.

Göz enfeksiyonlarına genel bakış

Göz enfeksiyonları, etkiledikleri bölgeye göre farklı ciddiyet düzeylerinde seyreder. Gözün yüzeyini kaplayan zar olan konjonktivanın enfeksiyonu genellikle hafiftir; konjonktivit hakkında ayrıntılı bilgi için konjonktivit rehberimize bakabilirsiniz. Buna karşılık korneanın, göz içinin veya göz çukurunun enfeksiyonları görmeyi, hatta bazen yaşamı tehdit edebilir.

Keratit ve kornea ülseri

Kornea, gözün önündeki saydam ve kubbe şeklindeki penceredir. Işığı odaklamanın büyük bölümünü üstlenir ve vücudun en yoğun sinir uçlarına sahip dokularından biridir; bu yüzden korneadaki sorunlar çok ağrılıdır. Korneanın yüzeyindeki koruyucu tabaka zedelendiğinde mikroorganizmalar dokunun içine girebilir ve keratit (kornea iltihabı) gelişir. Enfeksiyon korneada doku kaybına yol açtığında buna kornea ülseri denir.

Ortak belirtiler

• Giderek artan göz ağrısı veya yabancı cisim hissi
• Belirgin kızarıklık, özellikle korneanın çevresinde
• Işığa aşırı hassasiyet (fotofobi)
• Bulanık görme
• Sulanma veya koyu, irinli akıntı
• Korneada çıplak gözle görülebilen beyaz veya gri leke
• Göz kapağını açmakta güçlük

Bakteriyel keratit

En sık görülen mikrobiyal keratit tipidir. Kontakt lens kullanıcılarında özellikle Pseudomonas aeruginosa adlı bakteri öne çıkar ve korneayı çok hızlı, bazen 24-48 saat içinde eritebilir. Tedavide, doktorun gerekirse kültür için örnek aldıktan sonra başladığı, ilk günlerde çok sık aralıklarla (bazen gece gündüz saatte bir) damlatılan güçlü antibiyotik damlalar kullanılır. Tedaviye erken başlamak, kalıcı kornea skarı (bulanıklık) riskini azaltır.

Mantar keratiti

Özellikle bitki dalı, tahta veya toprakla gözün yaralanması sonrasında görülür; bu nedenle tarım işçileri ve bahçıvanlar risk altındadır. Sıcak ve nemli iklimlerde daha sıktır. Kontakt lens kullanıcılarında ve uzun süre steroidli damla kullananlarda da gelişebilir. Mantar keratiti bakteriyel keratite göre daha sinsi başlar, ancak tedavisi daha zordur ve haftalarca, bazen aylarca süren antifungal damla tedavisi gerektirir. Bazı vakalarda kornea nakli gerekebilir.

Acanthamoeba keratiti

Acanthamoeba, musluk suyu, havuz, deniz, göl, jakuzi ve toprakta doğal olarak bulunan tek hücreli bir canlıdır. Kornea enfeksiyonu nadirdir, ancak vakaların büyük çoğunluğu kontakt lens kullanıcılarında görülür. Başlıca risk faktörleri lensleri musluk suyuyla yıkamak veya saklamak, lensle duş almak, yüzmek veya jakuziye girmektir. Acanthamoeba keratitinin özelliği, muayene bulgularıyla orantısız derecede şiddetli ağrıdır. Başlangıçta herpes keratitiyle karışabilir ve tanısı gecikebilir. Tedavisi uzun ve zordur, aylarca süren özel damlalar gerektirir ve kalıcı görme kaybına yol açabilir.

Herpes keratiti

Uçuk virüsü olarak bilinen herpes simpleks virüsü (HSV) korneayı da etkileyebilir. Virüs ilk enfeksiyondan sonra sinirlerde sessizce yaşamaya devam eder ve stres, ateş, güneş ışığı veya bağışıklığın zayıflaması gibi durumlarda yeniden aktifleşebilir. Herpes keratiti genellikle tek gözde kızarıklık, sulanma, ışık hassasiyeti ve bulanık görme ile seyreder; korneada boyayla bakıldığında tipik "dal" (dendrit) şeklinde bir yara görülür. Tekrarlayan ataklar korneada skar ve görme kaybına yol açabilir; herpes, gelişmiş ülkelerde enfeksiyona bağlı kornea körlüğünün önde gelen nedenlerindendir.

Tedavide antiviral damla, merhem veya ağızdan antiviral ilaçlar kullanılır. Sık tekrarlayan vakalarda doktor uzun süreli koruyucu antiviral tedavi önerebilir. Zona (herpes zoster) virüsü de alında ve burun ucunda döküntüyle birlikte gözü etkileyebilir; bu durumda da göz doktoru değerlendirmesi gereklidir.

Kontakt lens kullanıcıları neden risk altında?

Kontakt lensler doğru kullanıldığında güvenli ve konforlu bir görme düzeltme yöntemidir. Ancak lens, korneaya ulaşan oksijeni azaltır, yüzeyde küçük sıyrıklara yol açabilir ve lens ile kornea arasında mikroorganizmaların tutunabileceği bir ortam oluşturur. Araştırmalar, lensle uyumanın mikrobiyal keratit riskini birkaç kat artırdığını tutarlı biçimde göstermiştir.

• Lensle uyumayın: Kısa bir öğle uykusu bile riski artırır.
• Elleri yıkayıp kurulayın: Lense dokunmadan önce eller sabunla yıkanmalı ve tüy bırakmayan havluyla iyice kurulanmalıdır.
• Solüsyonu her seferinde yenileyin: Kaptaki eski solüsyonun üzerine ekleme yapmayın.
• Lens kabını düzenli değiştirin: Genellikle en az üç ayda bir yenilenmesi önerilir.
• Kullanım süresine uyun: Günlük lensleri yeniden kullanmayın, aylık lensleri süresinden uzun takmayın.
• Suyla temastan kaçının: Musluk suyu, havuz, deniz ve tükürük lens için uygun değildir.
• Gözünüz kızardığında lensi çıkarın: Ağrı veya kızarıklık geçmiyorsa lensi takmadan doktora başvurun ve lensi ile kabını yanınızda götürün.

Lens hijyenine dair en sık hataları kontakt lens hijyeni: kaçınılması gereken 12 hata yazımızda ayrıntılı anlattık. Genel bilgiler için kontakt lens rehberimize de göz atabilirsiniz.

Endoftalmi: Göz içi enfeksiyonu

Endoftalmi, gözün içindeki sıvıların ve dokuların enfeksiyonudur ve oftalmolojinin en acil durumlarından biridir. En sık şu durumlarda görülür:

• Göz ameliyatlarından sonra: Katarakt ameliyatı sonrası endoftalmi çok nadirdir (yaklaşık binde bir veya daha az), ancak ameliyat sayısı çok fazla olduğundan önemli bir sorundur. Belirtiler çoğunlukla ilk birkaç gün ile bir hafta arasında ortaya çıkar.
• Göz içi iğne tedavilerinden sonra: Makula dejenerasyonu gibi hastalıklarda yapılan enjeksiyonlardan sonra nadiren gelişebilir.
• Delici göz yaralanmalarından sonra: Özellikle metal parçası veya toprakla kirlenmiş cisimlerle oluşan yaralanmalarda risk yüksektir.
• Kan yoluyla: Vücudun başka bir yerindeki enfeksiyonun, örneğin damar içi kateter veya kalp kapakçığı enfeksiyonlarında, göze taşınmasıyla (endojen endoftalmi).

Tipik belirtiler giderek artan göz ağrısı, belirgin görme kaybı, kızarıklık, göz kapağında şişlik ve bazen gözün ön kısmında beyaz bir irin seviyesidir (hipopiyon). Tedavide göz içinden örnek alınır ve doğrudan göz içine antibiyotik enjekte edilir; bazı durumlarda göz içindeki jel kıvamındaki vitreusun alındığı vitrektomi ameliyatı yapılır. Katarakt ameliyatı sonrası dikkat edilmesi gerekenler için katarakt ameliyatı: öncesi, sırası ve sonrası yazımıza bakabilirsiniz.

Orbital selülit: Göz çukuru enfeksiyonu

Orbital selülit, göz küresinin arkasındaki ve çevresindeki yumuşak dokuların enfeksiyonudur. Çocuklarda daha sık görülür ve en sık neden komşu sinüslerden yayılan enfeksiyonlardır. Diş enfeksiyonları, göz kapağı yaraları ve böcek ısırıkları da neden olabilir.

Orbital selülitin, daha hafif seyreden ve yalnızca göz kapağını tutan preseptal selülitten ayırt edilmesi önemlidir. Her ikisinde de göz kapağı şişer ve kızarır, ancak orbital selülitte şu bulgular eklenir:

• Göz hareketlerinde ağrı veya kısıtlılık
• Çift görme
• Gözün öne doğru itilmesi (proptozis)
• Görmede azalma veya renklerin soluklaşması
• Ateş ve genel durum bozukluğu

Orbital selülit tedavi edilmezse optik sinir hasarı, beyin zarı iltihabı (menenjit), beyin apsesi veya kavernöz sinüs trombozu gibi yaşamı tehdit eden komplikasyonlara yol açabilir. Tanı için genellikle bilgisayarlı tomografi çekilir; tedavi hastanede damardan antibiyotiklerle yapılır ve apse varsa cerrahi drenaj gerekebilir.

Korunma için pratik öneriler

• Gözlerinizi ovuşturmaktan ve kirli ellerle dokunmaktan kaçının.
• Kontakt lens kurallarına titizlikle uyun ve lensle asla uyumayın.
• Bahçe işleri, tamirat ve kesme işleri sırasında koruyucu gözlük kullanın; sıradan gözlükler darbeye karşı yeterli koruma sağlamaz.
• Göz makyaj ürünlerini paylaşmayın ve düzenli yenileyin.
• Ameliyat sonrası verilen damlaları ve hijyen talimatlarını eksiksiz uygulayın.
• Diyabet gibi bağışıklığı etkileyen hastalıkları iyi kontrol altında tutun.
• Uçuk ataklarında göze dokunmamaya özen gösterin ve elleri sık yıkayın.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Kızarık bir gözün ne zaman zararsız, ne zaman acil olduğunu ayırt etmek için kırmızı göz yazımızı ve genel ilk yardım bilgileri için göz acilleri rehberimizi okuyabilirsiniz. Ciddi göz enfeksiyonlarında erken tedavi, görmenin korunmasında belirleyici rol oynar.