Arpacık ve Şalazyon: Farkları, Evde Bakım ve Tedavi

Bir sabah aynaya baktığınızda göz kapağınızın kenarında kızarık, ağrılı küçük bir şişlik fark edebilirsiniz. Ya da haftalardır kapağınızda ağrı yapmayan, nohut büyüklüğünde sert bir yumru olduğunu yeni fark etmiş olabilirsiniz. Bu iki tablo çok yaygındır ve sıklıkla birbirine karıştırılır: İlki genellikle arpacık (hordeolum), ikincisi ise şalazyondur. Her ikisi de göz kapağındaki bezlerle ilgilidir ve çoğu zaman görmeyi tehdit etmez.

Arpacık ve şalazyon rahatsız edici ve estetik açıdan can sıkıcı olabilir, ancak büyük çoğunluğu basit ev bakımıyla birkaç gün ile birkaç hafta içinde geçer. Yine de bazı durumlarda doktor müdahalesi gerekir ve nadiren benzer görünen daha ciddi hastalıklar gözden kaçabilir. Bu rehberde iki durumun farklarını, evde doğru bakımın nasıl yapılacağını, neden sıkılmamaları gerektiğini, ne zaman boşaltma işlemi gerektiğini ve tekrarlayan şişliklerin nasıl önlenebileceğini anlatıyoruz.

Göz kapağındaki bezler

Göz kapaklarımız, gözü korumanın yanı sıra gözyaşı filminin sağlıklı kalmasına katkıda bulunan pek çok küçük bez içerir:

• Meibomian bezleri: Kapakların içinde, kirpik çizgisine dik olarak sıralanan bezlerdir. Gözyaşının buharlaşmasını önleyen yağlı salgıyı üretirler. Üst kapakta yaklaşık 25-40, alt kapakta 20-30 kadar bulunur.
• Zeis bezleri: Kirpik köklerine açılan küçük yağ bezleridir.
• Moll bezleri: Kirpik köklerinin yakınında bulunan küçük ter bezleridir.

Bu bezlerin ağızları tıkandığında veya enfekte olduğunda kapakta şişlik oluşur. Hangi bezin etkilendiği ve enfeksiyon olup olmadığı, şişliğin arpacık mı yoksa şalazyon mu olduğunu belirler.

Arpacık nedir?

Arpacık (hordeolum), göz kapağı bezlerinden birinin genellikle stafilokok bakterileriyle oluşan akut enfeksiyonudur. İki türü vardır:

• Dış arpacık: Kirpik dibindeki Zeis veya Moll bezlerinin enfeksiyonudur. Kapak kenarında, kirpik çizgisinde, ortası zamanla sarı-beyaz bir baş veren sivilceye benzer bir şişlik olarak görülür.
• İç arpacık: Kapağın içindeki meibomian bezinin enfeksiyonudur. Kapağın iç yüzüne doğru gelişir; genellikle daha ağrılıdır ve kapağın tamamında şişliğe yol açabilir.

Arpacık belirtileri

• Kapak kenarında kızarıklık, şişlik ve dokunmakla artan ağrı
• Birkaç gün içinde ortaya çıkan sarımsı bir baş
• Gözde batma veya yabancı cisim hissi
• Sulanma ve ışığa hassasiyet
• Kapağın genel olarak şişmesi

Arpacıklar genellikle birkaç gün içinde kendiliğinden açılır, içindeki iltihap boşalır ve bir hafta ile on gün içinde iyileşir.

Şalazyon nedir?

Şalazyon, meibomian bezinin ağzının tıkanması sonucu yağlı salgının bez içinde birikmesi ve çevre dokuda kronik (granülomatöz) bir iltihap tepkisi oluşturmasıyla gelişir. Bir enfeksiyon değildir. Bazen geçirilmiş bir iç arpacığın ardından, iltihap çözüldükten sonra geriye kalan sert bir yumru olarak da ortaya çıkabilir.

Şalazyon belirtileri

• Kapakta, genellikle kirpik kenarından biraz uzakta, yavaş büyüyen, yuvarlak ve sert bir yumru
• Genellikle ağrısız veya çok hafif hassas
• Bezelye ile nohut büyüklüğü arasında değişebilir
• Kapağın iç yüzü ters çevrildiğinde kırmızı veya gri bir alan görülebilir
• Büyük şalazyonlar göz küresine baskı yaparak astigmatizmaya ve bulanık görmeye neden olabilir

Şalazyonların önemli bir kısmı birkaç hafta ile birkaç ay içinde kendiliğinden küçülüp kaybolur; bazıları ise kalıcı olabilir.

Risk faktörleri

• Blefarit: Kapak kenarı iltihabı, hem arpacık hem şalazyon için en önemli risk faktörüdür. Ayrıntılar için blefarit rehberimize bakabilirsiniz.
• Meibomian bez işlev bozukluğu ve buna bağlı kuru göz
• Rozasea ve seboreik dermatit gibi cilt hastalıkları
• Gözlere yıkanmamış ellerle dokunmak ve sık göz ovuşturmak
• Göz makyajını temizlemeden uyumak, eski veya paylaşılmış makyaj ürünleri kullanmak
• Kontakt lens hijyenine uyulmaması
• Diyabet
• Stres ve uykusuzluğun da bazı kişilerde tetikleyici olduğu bildirilmektedir, ancak bu konudaki kanıtlar sınırlıdır.

Evde bakım: Ilık kompres ve kapak hijyeni

Hem arpacık hem şalazyonda en etkili ve en güvenli ilk tedavi, düzenli uygulanan ılık kompres ve kapak hijyenidir. Isı, bezlerdeki koyulaşmış yağı yumuşatır, tıkanıklığın açılmasına ve iltihabın boşalmasına yardımcı olur.

Ilık kompres nasıl uygulanır?

1. Ellerinizi sabun ve suyla iyice yıkayın.
2. Temiz bir bezi ılık (cildi yakmayacak sıcaklıkta) suyla ıslatın ve fazla suyunu sıkın. Alternatif olarak mikrodalgada ısıtılabilen göz kompresleri kullanabilirsiniz; sıcaklığını mutlaka elinizin içinde kontrol edin.
3. Gözünüzü kapatın ve kompresi 5-10 dakika boyunca kapağın üzerine nazikçe yerleştirin. Soğudukça yeniden ısıtın.
4. Bu işlemi günde 3-4 kez tekrarlayın.

Ayrıntılı uygulama adımları için sıcak kompres sayfamıza göz atabilirsiniz.

Kapak masajı (özellikle şalazyon için)

Kompresin hemen ardından, temiz parmak ucunuzla şişliğin üzerine kirpik çizgisine doğru yönde, nazik ve dairesel hareketlerle 30 saniye ile 1 dakika masaj yapın. Göz küresine bastırmayın. Masaj yalnızca nazik olmalıdır; şişliği sıkmak veya patlatmak amacıyla yapılmamalıdır.

Kapak temizliği

Kirpik diplerini, ılık suyla nemlendirilmiş temiz bir pamuk veya eczanelerde bulunan göz kapağı temizleme mendilleriyle günde bir-iki kez nazikçe temizleyin. Bu, bakteri yükünü azaltır ve bezlerin ağızlarını açık tutmaya yardımcı olur.

Neden sıkmamalısınız?

Bir arpacığı veya şalazyonu sivilce gibi sıkmak cazip gelebilir, ancak bu ciddi sorunlara yol açabilir:

• Enfeksiyon çevre dokulara yayılabilir ve göz kapağı selüliti gelişebilir.
• Göz kapağının dokuları hassastır; yaralanma ve iz kalabilir.
• İltihabi içerik derin dokulara itilebilir ve şişlik büyüyebilir.
• Yüzün orta bölgesindeki damarlar nedeniyle nadiren de olsa enfeksiyon daha derin yapılara ilerleyebilir.

İğne ile delmeye çalışmak da aynı riskleri taşır. Şişlik kendiliğinden açılırsa akıntıyı temiz bir mendille nazikçe silin ve bölgeyi temiz tutun.

Arpacık veya şalazyon varken nelere dikkat etmelisiniz?

• Göz makyajı yapmayın; kullandığınız maskara ve göz kalemi enfekte olabileceği için yenileyin. Göz makyajı güvenliği için göz makyajı güvenliği yazımıza göz atabilirsiniz.
• Kontakt lens kullanıyorsanız şişlik geçene kadar gözlük kullanın.
• Havlu ve yastık kılıfınızı başkalarıyla paylaşmayın.
• Gözünüzü ovuşturmayın.

Doktor tedavisi: İlaçlar, enjeksiyon ve boşaltma

Antibiyotikler

Basit arpacıkların çoğu antibiyotik gerektirmez. Ancak enfeksiyon kapak dışına yayılıyorsa, birden fazla arpacık varsa ya da eşlik eden blefarit belirginse doktorunuz antibiyotikli pomad veya ağızdan antibiyotik önerebilir. Göz kapağı selülitinde ağızdan veya damardan antibiyotik tedavisi gerekir. Tekrarlayan şalazyon ve rozasea ile ilişkili meibomian bez işlev bozukluğunda bazı antibiyotikler, iltihap giderici etkileri nedeniyle düşük dozda uzun süre kullanılabilir. Bu kararların tamamı doktorunuza aittir.

Steroid enjeksiyonu

Bazı şalazyonlarda, yumrunun içine küçük miktarda steroid enjekte edilerek küçülmesi sağlanabilir. Bu yöntem özellikle cerrahi müdahalenin zor olduğu bölgelerdeki şalazyonlarda tercih edilebilir. Koyu tenli kişilerde enjeksiyon yerinde ciltte açılma (depigmentasyon) görülebilir; bu riski doktorunuzla konuşun.

Boşaltma (insizyon ve küretaj)

Ilık kompres ve masaja rağmen birkaç hafta ile bir-iki ay içinde küçülmeyen, büyük, görmeyi etkileyen veya estetik açıdan rahatsız eden şalazyonlar için göz doktoru basit bir cerrahi boşaltma işlemi önerebilir:

1. Kapak lokal anestezik ile uyuşturulur.
2. Kapak özel bir klemp ile tutulur ve genellikle kapağın iç yüzünden küçük bir kesi yapılır; böylece ciltte iz kalmaz.
3. Birikmiş içerik ve iltihaplı doku temizlenir.
4. Genellikle dikiş gerekmez. İşlem birkaç dakika sürer.

İşlem sonrası birkaç gün antibiyotikli pomad kullanmanız, kısa süreli göz kapama ve ılık kompres önerilebilir. Hafif morarma ve şişlik birkaç gün içinde geçer. Ağrılı ve baş vermiş büyük bir arpacığın da doktor tarafından steril koşullarda açılması gerekebilir.

Tekrarlayan arpacık ve şalazyon

Bazı kişilerde arpacık veya şalazyon sık sık tekrarlar. Bu durumda genellikle altta yatan bir neden vardır ve tedavinin bu nedene yönelmesi gerekir:

• Blefarit ve meibomian bez işlev bozukluğu: En sık nedendir. Günlük ılık kompres ve kapak hijyenini, şişlik olmadığı dönemlerde de sürdürmek tekrarları belirgin şekilde azaltır.
• Rozasea: Yüzde kızarıklık ve damar belirginleşmesi varsa dermatoloji değerlendirmesi önerilir.
• Demodex akarları: Kirpik diplerinde silindir şeklinde kabuklanmalar bu akarların varlığına işaret edebilir.
• Kırma kusuru: Düzeltilmemiş görme kusurlarına bağlı göz ovuşturma alışkanlığı da katkıda bulunabilir; gözlük numaranızı kontrol ettirin.
• Diyabet veya bağışıklık sorunları: Sık tekrarlayan enfeksiyonlarda genel sağlık değerlendirmesi önerilebilir.

Yaygın yanlış inanışlar

• "Arpacık, birine bakınca ya da nazardan çıkar." Arpacık bir bakteriyel enfeksiyondur; bakışla ya da nazarla ilgisi yoktur.
• "Altın yüzük veya çay poşetiyle ovmak geçirir." Yüzükle ovmanın bilimsel bir faydası yoktur; aksine bölgeyi tahriş edip enfeksiyonu yayabilir. Çay poşeti ancak temiz ve ılık bir kompres işlevi görür; etkisi poşetin içeriğinden değil, sıcaklıktan gelir. Temiz bir bez aynı işi daha hijyenik biçimde yapar.
• "Şalazyon kanserdir." Şalazyonların neredeyse tamamı iyi huyludur. Yalnızca aynı yerde tekrarlayan veya atipik görünen şişlikler biyopsiyle değerlendirilir.
• "Her arpacığa antibiyotik gerekir." Basit arpacıkların çoğu ılık kompres ve hijyenle iyileşir; gereksiz antibiyotik kullanımı direnç gelişimine katkıda bulunur.

Çocuklarda arpacık ve şalazyon

Arpacık ve şalazyon çocuklarda da sık görülür. Çocuklar gözlerini sık ovuşturdukları için risk artabilir. Ev bakımı yetişkinlerdeki gibidir; ancak ılık kompresin sıcaklığını mutlaka kendi elinizde kontrol edin. Büyük bir şalazyon küçük çocuklarda göz küresine baskı yaparak astigmatizmaya ve görme gelişiminin bozulmasına (göz tembelliği) yol açabileceğinden, haftalarca geçmeyen şişlikler bir göz doktoru tarafından değerlendirilmelidir.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Şişlik bir-iki hafta içinde ev bakımına rağmen düzelmiyorsa, büyümeye devam ediyorsa, görmenizi etkiliyorsa, sık tekrarlıyorsa ya da aynı yerde yeniden ortaya çıkıyorsa bir göz doktoruna başvurun.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve göz doktorunuzun muayenesinin yerini tutmaz.