Kontakt Lens Hijyeni: Kaçınmanız Gereken 12 Hata

Kontakt lensler, doğru kullanıldığında gözlüğe çok rahat ve güvenli bir alternatiftir. Dünyada milyonlarca kişi her gün lens takmakta ve büyük çoğunluğu hiçbir sorun yaşamamaktadır. Ancak kontakt lens, gözün en hassas dokularından biri olan korneanın üzerine doğrudan yerleştirilen tıbbi bir cihazdır. Hijyen kurallarına uyulmadığında, lens yüzeyinde biriken mikroplar korneada ciddi enfeksiyonlara (mikrobiyal keratit) neden olabilir. Bu enfeksiyonlar nadir olsa da kalıcı görme kaybına yol açabilecek kadar ağır seyredebilir.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) tarafından yapılan araştırmalar, kontakt lens kullanıcılarının büyük çoğunluğunun en az bir riskli hijyen alışkanlığına sahip olduğunu göstermiştir. İyi haber şu ki, bu risklerin çoğu basit önlemlerle önlenebilir. Bu yazıda en sık yapılan 12 hatayı, neden tehlikeli olduklarını ve doğrusunun ne olduğunu anlatacağız.

Neden bu kadar önemli? Kornea enfeksiyonları

Kornea, gözün önündeki saydam penceredir ve kan damarı içermez. Oksijenini büyük ölçüde havadan ve gözyaşından alır. Kontakt lens, korneaya ulaşan oksijen miktarını azaltır ve lens ile kornea arasında mikropların tutunabileceği bir ortam oluşturur. Lens yüzeyinde zamanla protein, yağ ve mikroorganizmaların oluşturduğu bir tabaka (biyofilm) gelişebilir.

Korneanın yüzey tabakasında küçük bir çizik veya hasar oluştuğunda bu mikroplar dokuya girebilir. Kontakt lensle ilişkili enfeksiyonların en sık nedeni Pseudomonas gibi bakterilerdir. Daha nadir ama çok daha zor tedavi edilen nedenler ise mantarlar ve Acanthamoeba'dır. Bu enfeksiyonlar hakkında daha fazla bilgi için kornea ülseri ve göz enfeksiyonları rehberimize bakabilirsiniz.

Kaçınmanız gereken 12 hata

1. Lensle uyumak

Lensle uyumak, ister kısa bir şekerleme ister bütün bir gece olsun, kornea enfeksiyonu riskini birkaç kat artırır. Uyku sırasında gözler kapalı olduğu için korneaya ulaşan oksijen zaten azalır; lens bu azalmayı daha da derinleştirir. Ayrıca kapalı göz kapağının altında sıcak ve nemli ortam mikropların çoğalmasını kolaylaştırır. Bazı lensler doktor kontrolünde uzun süreli kullanım için onaylanmış olsa da, bu lenslerde de enfeksiyon riski günlük kullanıma göre daha yüksektir. Göz doktorunuz özel olarak önermediyse lensle asla uyumayın.

2. Lensleri suyla temas ettirmek

Musluk suyu, şişe suyu, havuz, deniz, göl, jakuzi ve duş suyu steril değildir. Bu sularda bulunabilen Acanthamoeba adlı tek hücreli organizma, lense tutunarak korneaya yerleşebilir. Acanthamoeba keratiti nadir görülür, ancak son derece ağrılıdır, tedavisi aylar sürebilir ve bazı hastalarda kornea nakli gerekebilir. Bu nedenle:

• Lensleri asla musluk suyuyla yıkamayın veya saklamayın.
• Lens takılıyken duş almaktan ve yüzmekten kaçının.
• Yüzmeniz gerekiyorsa sıkı oturan bir yüzücü gözlüğü kullanın ve sonrasında lensleri atın veya doğru şekilde dezenfekte edin; en güvenli seçenek numaralı yüzücü gözlüğüdür.

Yüzme ve gözler hakkında daha fazla bilgi için yüzme ve göz sağlığı yazımıza göz atabilirsiniz.

3. Solüsyonun üzerine ekleme yapmak

Kabın içinde kalan eski solüsyonun üzerine biraz taze solüsyon eklemek (topping off) yaygın ama tehlikeli bir alışkanlıktır. Kullanılmış solüsyonun dezenfeksiyon gücü azalmıştır ve içinde mikroplar bulunabilir. Taze solüsyon eklemek bu mikropları seyreltse de ortadan kaldırmaz. Her kullanımda kabı boşaltın, temizleyin ve tamamen yeni solüsyon koyun.

4. Lens kabını ihmal etmek

Lens kabı, enfeksiyonların gizli kaynağıdır. Araştırmalar kullanılan lens kaplarının önemli bir kısmında mikrobiyal kirlenme olduğunu göstermiştir. Doğru bakım şöyledir:

1. Lensleri taktıktan sonra kabı boşaltın.
2. Kabı taze lens solüsyonuyla çalkalayın (asla musluk suyuyla değil).
3. Temiz bir kağıt havluyla silin ve kapakları açık, ağzı aşağı bakacak şekilde kurumaya bırakın.
4. Kabı en geç üç ayda bir değiştirin; çoğu solüsyon kutusundan çıkan yeni kabı kullanabilirsiniz.

5. Lensleri önerilen süreden fazla kullanmak

Günlük, iki haftalık veya aylık lensler, belirtilen sürenin sonunda atılmak üzere tasarlanmıştır. Para tasarrufu için lensleri daha uzun kullanmak, yüzeylerinde birikinti oluşmasına, oksijen geçirgenliğinin azalmasına ve enfeksiyon riskinin artmasına yol açar. Lensin kutusunu açtığınız tarihi not edin veya telefonunuza hatırlatma kurun. Bu süre, lensi kaç gün taktığınızdan değil, ilk açtığınız günden itibaren hesaplanır.

6. Günlük lensleri tekrar kullanmak

Günlük kullanımlık lensler, en hijyenik seçenektir çünkü her gün yepyeni bir lens takılır. Ancak bu lensler tekrar dezenfekte edilip kullanılmak üzere tasarlanmamıştır. Akşam çıkardığınız günlük lensi ertesi gün tekrar takmak, avantajını tamamen ortadan kaldırır.

7. Lensleri gün içinde çok uzun süre takmak

Lensleri sabahtan gece yarısına kadar takılı tutmak, korneanın uzun süre oksijensiz kalmasına neden olur. Zamanla korneaya doğru yeni damarlar büyüyebilir, kornea şişebilir ve lens toleransı azalabilir. Göz doktorunuzun önerdiği günlük kullanım süresine uyun ve akşamları gözlüğe geçmeyi alışkanlık haline getirin. Her lens kullanıcısının güncel bir gözlüğü olmalıdır.

8. Elleri yıkamadan lens takmak veya çıkarmak

Ellerimiz gün içinde sayısız yüzeye dokunur. Lense dokunmadan önce ellerinizi sabun ve suyla yıkayın, ardından tüy bırakmayan temiz bir havluyla iyice kurulayın. Kurulama adımı önemlidir: Ellerde kalan musluk suyu da lense bulaşabilir. Kremli, parfümlü veya yağlı sabunlar lense kalıntı bırakabileceği için sade sabunları tercih edin.

9. Tükürükle ıslatmak veya yanlış ürün kullanmak

Lensin kuruduğunda tükürükle ıslatılması, ağızdaki bakterilerin doğrudan göze taşınması demektir. Benzer şekilde, sadece serum fizyolojik veya ev yapımı tuzlu su dezenfeksiyon sağlamaz. Lenslerinizi yalnızca göz doktorunuzun veya optisyeninizin önerdiği, lens tipinize uygun solüsyonla temizleyin ve saklayın. Hidrojen peroksit bazlı sistemler kullanıyorsanız nötralizasyon süresini mutlaka bekleyin; aksi halde gözünüzde şiddetli yanma olur.

10. Ovma adımını atlamak

"Ovmasız" olarak pazarlanan çok amaçlı solüsyonlar olsa da, araştırmalar lensleri parmakla nazikçe ovalayıp ardından çalkalamanın yüzeydeki birikintileri ve mikropları çok daha etkili şekilde temizlediğini göstermiştir. Lensi avucunuza koyun, birkaç damla solüsyon ekleyin, her iki yüzünü yaklaşık 20 saniye ovalayın, sonra solüsyonla çalkalayıp kaba yerleştirin.

11. Reçetesiz kozmetik (renkli) lens kullanmak

Göz rengini değiştirmek veya kostüm amaçlı kullanılan renkli lensler, numara içermese bile tıbbi cihazdır. Pazar yerlerinden, kozmetik dükkanlarından veya internetten reçetesiz alınan lensler gözünüze uygun ölçüde olmayabilir, düşük kaliteli malzemeden üretilmiş olabilir veya boya katmanı korneaya temas edebilir. Amerikan Oftalmoloji Akademisi (AAO), reçetesiz kozmetik lenslerin ciddi kornea enfeksiyonlarına ve kalıcı görme kaybına yol açabildiği konusunda uyarmaktadır. Renkli lens kullanmak istiyorsanız muayene olun, lensinizi göz doktoru veya yetkili optisyen aracılığıyla edinin ve asla başkasıyla paylaşmayın.

12. Belirtileri görmezden gelmek ve kontrolleri aksatmak

Gözde kızarıklık, ağrı veya bulanık görme olduğunda "biraz dinlenince geçer" diyerek lensleri takmaya devam etmek, küçük bir sorunu ciddi bir enfeksiyona dönüştürebilir. Ayrıca belirti olmasa bile düzenli göz kontrolleri, korneada oksijen eksikliğine bağlı erken değişikliklerin fark edilmesini sağlar. Kontrol sıklığını göz doktorunuz belirler; genellikle yılda bir kez önerilir.

Hataların özet tablosu

Doğru günlük lens rutini: Adım adım

Hataları bilmek kadar doğru rutini bir alışkanlık haline getirmek de önemlidir. Yeniden kullanılabilir (iki haftalık veya aylık) lens kullanıyorsanız aşağıdaki sıralama iyi bir başlangıçtır:

1. Ellerinizi sade sabunla yıkayın ve tüy bırakmayan bir havluyla iyice kurulayın.
2. Her zaman aynı gözle başlayın (örneğin önce sağ göz); böylece sağ ve sol lensleri karıştırmazsınız.
3. Lensi parmak ucunuza alın ve yırtık, çizik veya ters dönmüş olup olmadığını kontrol edin. Hasarlı lensi asla takmayın.
4. Lensi taktıktan sonra kabı boşaltın, taze solüsyonla çalkalayın ve ağzı aşağı bakacak şekilde açık olarak kurumaya bırakın.
5. Akşam lensleri çıkardığınızda her birini avucunuzda solüsyonla ovalayın, çalkalayın ve tamamen taze solüsyon doldurulmuş kaba yerleştirin.
6. Solüsyon üreticisinin önerdiği minimum bekleme süresine uyun; dezenfeksiyon zaman gerektirir.
7. Solüsyon şişesinin ucunu parmaklarınıza veya başka bir yüzeye değdirmeyin ve kullandıktan sonra kapağını sıkıca kapatın. Açılmış şişenin önerilen kullanım süresine dikkat edin.

Lens kullanırken göz konforu

Lens kullananlar, özellikle uzun ekran başı çalışmalarında daha az göz kırptıkları için gözlerinde kuruluk hissedebilir. Lensle uyumlu suni gözyaşları bu durumda yardımcı olabilir; doğru ürünü seçmek için suni gözyaşı seçim rehberimize bakabilirsiniz. Ekran kullanımı sırasında düzenli mola vermek ve bilinçli olarak göz kırpmak da konforu artırır. Sitemizdeki göz kırpma egzersizi bu alışkanlığı kazanmanıza yardımcı olabilir. Kuruluk sürekli hale geldiyse lens tipinizin veya kullanım sürenizin değiştirilmesi gerekebilir.

Göz makyajı yapıyorsanız, lensleri makyajdan önce takın ve makyajı temizlemeden önce çıkarın. Kontakt lens türleri ve doğru seçim hakkında daha fazla bilgi için kontakt lens rehberimize göz atabilirsiniz.

Ne zaman doktora başvurmalı? Acil uyarı işaretleri

Kontakt lens kullanıcıları için altın kural şudur: Gözünüzde bir sorun varsa önce lensi çıkarın. Belirtiler bir saat içinde düzelmezse veya aşağıdaki işaretlerden biri varsa aynı gün bir göz doktoruna başvurun:

Doktora giderken lenslerinizi, lens kabınızı ve kullandığınız solüsyonu yanınızda götürün; enfeksiyon kaynağının belirlenmesinde işe yarayabilir. Göz doktoru önermeden antibiyotikli veya steroidli damla kullanmayın ve sorun tamamen geçene kadar lens takmayın.