Uçakta ve Seyahatte Göz Sağlığı: Kuruluktan Güneşe Pratik Rehber

Seyahat etmek heyecan vericidir ama gözler için her zaman konforlu değildir. Uzun bir uçuşun ardından gözlerinizin kum dolmuş gibi battığını, kızardığını ya da kontakt lenslerinizi bir an önce çıkarmak istediğinizi fark etmiş olabilirsiniz. Bunun başlıca nedeni, uçak kabinindeki havanın son derece kuru olmasıdır. Buna uykusuzluk, saatlerce ekrana bakmak, saat farkı ve varış noktasındaki yoğun güneş ışığı eklenince gözler tatilin ilk günlerini zorlu geçirebilir.

İyi haber şu ki, birkaç basit önlemle bu sorunların çoğu önlenebilir. Bu yazıda kabin havasının gözlere etkisini, uzun uçuşlarda kontakt lens kullanımını, jet lag ve uykusuzluğun gözler üzerindeki etkilerini, farklı coğrafyalarda güneşten korunmayı ve yanınıza almanız gereken göz bakım çantasını anlatıyoruz.

Kabin havası gözleri neden kurutur?

Uçaklar yüksek irtifada uçarken dışarıdaki hava çok soğuk ve neredeyse tamamen kurudur. Kabine alınan hava basınçlandırılıp ısıtılsa da içindeki nem oranı oldukça düşük kalır. Uzun mesafeli uçuşlarda kabindeki bağıl nemin yüzde 10-20 civarına inebildiği bildirilmektedir. Karşılaştırma için, evlerimizde ve ofislerde konforlu kabul edilen nem oranı genellikle yüzde 40-60 aralığındadır.

Bu kuru hava, göz yüzeyini kaplayan ince gözyaşı tabakasının daha hızlı buharlaşmasına neden olur. Ayrıca havalandırma sisteminden gelen sürekli hava akımı, özellikle havalandırma ağzı doğrudan yüzünüze yönelikse, buharlaşmayı daha da artırır. Uzun süre film izlemek veya kitap okumak göz kırpma sıklığını azaltır; sonuçta gözler yanma, batma, kızarıklık ve bulanık görme ile tepki verir.

Zaten kuru göz yakınması olanlar, kontakt lens kullananlar, menopoz dönemindeki kadınlar, bazı ilaçları (örneğin bazı alerji ilaçları ve antidepresanlar) kullananlar ve göz kapağı kenarı iltihabı (blefarit) olanlar kabin kuruluğundan daha fazla etkilenir.

Uçuş sırasında kuruluğu azaltmak için

• Havalandırma ağzını yüzünüzden uzaklaştırın: Hava akımını gövdenize veya yana yönlendirin.
• Suni gözyaşı kullanın: Koruyucu içermeyen, tek kullanımlık flakonlar uçuş için idealdir. Belirti başlamadan önce, düzenli aralıklarla damlatmak daha etkilidir.
• Bilinçli göz kırpın: Film izlerken ara ara gözlerinizi birkaç saniye tamamen kapatın ve yavaşça açın. Göz kırpma egzersizi bu alışkanlığı kazanmanıza yardımcı olabilir.
• Ekran molası verin: Uzun süre ekrana bakarken arada uzağa bakmayı ihmal etmeyin. 20-20-20 kuralı uçakta da işe yarar.
• Göz maskesi takın: Uyurken göz maskesi, hava akımına karşı bir bariyer oluşturur ve göz kapakları tam kapanmayan kişilerde gözü korur.
• Su için: Yeterli sıvı almak genel konfor için önemlidir; alkol ve aşırı kafein ise vücudu daha da kurutabilir.

Uzun uçuşlarda kontakt lens

Kontakt lensler, gözyaşı tabakası üzerinde yüzer ve korneaya ulaşan oksijen miktarını bir ölçüde azaltır. Kabin havası kuru olduğunda lens de kurur, yüzeyi pürüzlenir, gözde batma ve yabancı cisim hissi yaratır. Ayrıca kabin basıncı nedeniyle havadaki oksijen kısmi basıncı yerdeki seviyeye göre biraz daha düşüktür.

Özellikle dört-beş saatten uzun uçuşlarda şu yaklaşımlar önerilir:

1. Tercihen gözlükle uçun: En rahat seçenek, uçuş boyunca gözlük takmak ve lensleri varışta takmaktır.
2. Lensle uçacaksanız hazırlıklı olun: Lens kabı, taze lens solüsyonu (sıvı kısıtlamalarına uygun küçük şişede) ve gözlüğünüzü el bagajınıza koyun.
3. Günlük lens avantajı: Günlük kullan-at lensler kullanıyorsanız, uçuşta çıkarıp atabilir, varışta yeni bir çift takabilirsiniz.
4. Lensle uyumayın: Uçakta lensle uyumak, ister kısa şekerleme ister uzun uyku olsun, kornea enfeksiyonu riskini belirgin şekilde artırır. Uyumayı planlıyorsanız lensleri önceden çıkarın.
5. Lens uyumlu damla kullanın: Lens üzerine damlatılabilen, koruyucu içermeyen nemlendirici damlalar tercih edin.

Jet lag, uykusuzluk ve gözler

Birkaç saat dilimini aşan uçuşlar, vücudun iç saatini (sirkadiyen ritim) bozar. Bu durum uyku düzenini, iştahı ve dikkati etkilediği gibi gözlerde de kendini gösterir. Yetersiz uyku sonrası gözlerde kızarıklık, kuruluk, göz altında şişlik ve morluk, göz kapağında seğirme sık görülür. Gözyaşı üretimi ve kalitesi de uykusuzluktan olumsuz etkilenir.

Jet lag etkisini ve göz yorgunluğunu azaltmak için:

• Varış noktasının saatine göre gün ışığına çıkın; sabah ışığı iç saatin yeniden ayarlanmasına yardımcı olur.
• Uçakta uyumanız gereken saatlerde göz maskesi ve kulak tıkacı kullanın; ekranları kapatın.
• Varıştan sonraki ilk gecelerde yatmadan önce parlak ekranlardan uzak durun.
• Gözlerinizde seğirme olursa genellikle zararsızdır ve uyku düzeni oturdukça geçer. Daha fazla bilgi için göz seğirmesi yazımıza göz atabilirsiniz.

Uykunun göz sağlığındaki rolünü merak ediyorsanız uyku ve göz sağlığı rehberimize göz atabilirsiniz.

Varış noktasında güneş ve UV

Tatil destinasyonlarının çoğu, gözlerin günlük hayatta alışık olduğundan çok daha yoğun güneş ışığına maruz kaldığı yerlerdir. Ultraviyole (UV) ışınlarına uzun süreli maruz kalmak, katarakt ve göz yüzeyinde pterjium gibi büyümelerin riskini artırır. Kısa sürede yoğun maruziyet ise korneanın güneş yanığı olan fotokeratite yol açabilir: Birkaç saat sonra başlayan şiddetli ağrı, kızarıklık, sulanma ve ışığa hassasiyet ile kendini gösterir.

Güneş gözlüğü seçerken camın koyuluğu değil, UV koruması önemlidir. Koyu ama UV filtresi olmayan bir cam, göz bebeğini büyüttüğü için daha fazla UV ışığının göze girmesine yol açabilir. Etiketinde UV400 veya yüzde 100 UV koruması yazan, CE işaretli ürünleri tercih edin. Ayrıntılar için güneş gözlüğü seçimi yazımıza bakabilirsiniz.

Havuz, deniz ve gözler

Tatilde yüzmek gözler için ayrı riskler taşır. Havuz suyundaki klor ve diğer kimyasallar gözyaşı tabakasını bozarak kızarıklık ve yanmaya yol açabilir. Deniz suyu ve özellikle göl ve nehir suları mikroorganizmalar içerebilir. Kontakt lensle yüzmek ciddi göz enfeksiyonları açısından risklidir ve önerilmez. Yüzerken numaralı veya numarasız yüzücü gözlüğü kullanmak hem konforu hem de güvenliği artırır.

Seyahat göz bakım çantası

Seyahate çıkmadan önce hazırlayacağınız küçük bir çanta, olası sorunların çoğunu kolayca çözmenizi sağlar. Bu çantayı mutlaka el bagajınızda taşıyın; bavulunuz kaybolursa en çok ihtiyaç duyacağınız şeyler bunlar olacaktır.

• Yedek gözlük: Ana gözlüğünüz kırılırsa veya kaybolursa tatilin mahvolmasını önler.
• Gözlük reçetenizin bir kopyası: Telefonunuzda fotoğrafını saklayın; yurt dışında yeni gözlük yaptırmanız gerekebilir.
• Koruyucu içermeyen suni gözyaşı: Tek kullanımlık flakonlar hijyenik ve pratiktir.
• Kontakt lens malzemeleri: Yedek lensler, lens kabı ve sıvı kısıtlamalarına uygun boyutta lens solüsyonu.
• Düzenli kullandığınız göz ilaçları: Glokom damlaları gibi ilaçları, seyahat süresini karşılayacak kadar ve fazlasıyla, orijinal kutusunda taşıyın. Saat farkına göre damlatma saatlerinizi doktorunuzla planlayın.
• UV400 güneş gözlüğü: Tercihen sağlam bir kılıf içinde.
• Göz maskesi: Uçakta ve otel odasında uyku kalitesini artırır.
• Gözlük temizleme bezi ve küçük tornavida seti: Gevşeyen vidalar için kurtarıcı olabilir.
• Islak mendil veya el dezenfektanı: Gözünüze dokunmadan veya lens takmadan önce elleriniz için.

Uzun kara yolculukları ve gece sürüşü

Seyahat her zaman uçakla yapılmaz. Saatlerce araba kullanmak da gözleri yorar: Sürücü sürekli uzağa odaklanır, göz kırpma sıklığı azalır ve klimanın kuru havası doğrudan yüze yönelebilir. Her iki saatte bir mola vermek, araçtan inip birkaç dakika yürümek ve gözleri dinlendirmek hem göz yorgunluğunu hem de dikkat dağınıklığını azaltır. Klimanın hava çıkışını yüzünüzden uzağa çevirin. Gece sürüşünde ön camın iç ve dış yüzeyini temiz tutun; kirli cam karşıdan gelen farların parlamasını belirgin biçimde artırır. Gece sürüşünde sarı camlı gözlükler görüşü iyileştirmez, aksine ışık miktarını azaltır. Gece görmenizde zorluk yaşıyorsanız gece sürüşü ve görme yazımıza göz atabilir ve bir göz muayenesi planlayabilirsiniz.

Göz ameliyatı sonrası uçmak

Katarakt veya lazer göz ameliyatından sonra uçmak genellikle kısa süre içinde mümkündür, ancak bu kararı mutlaka ameliyatı yapan doktorunuza danışarak verin. Özel bir durum, göz içine gaz kabarcığı verilen retina ameliyatlarıdır. Bu ameliyatlardan sonra gaz göz içinde kaldığı sürece uçmak kesinlikle yasaktır; kabin basıncındaki değişiklik gaz kabarcığının genişlemesine ve göz içi basıncının tehlikeli düzeyde artmasına yol açabilir. Aynı durum yüksek rakıma çıkmak için de geçerlidir. Doktorunuz gazın ne zaman tamamen emildiğini size bildirecektir.

Seyahatte ortaya çıkabilecek göz sorunları

Seyahat sırasında göz enfeksiyonları, alerjiler ve yabancı cisim kaçması gibi sorunlarla karşılaşabilirsiniz. Yeni bir iklimdeki polenler göz alerjilerini tetikleyebilir. Kalabalık ortamlar ve ortak kullanılan yüzeyler, bulaşıcı göz iltihaplarının yayılmasını kolaylaştırır. Ellerinizi sık yıkamak ve gözlerinizi ovuşturmamak en basit ama en etkili önlemdir.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Uçuş sonrası hafif kuruluk ve kızarıklık genellikle bir iki gün içinde dinlenme ve suni gözyaşı ile düzelir. Belirtileriniz geçmiyorsa veya kötüleşiyorsa, bulunduğunuz yerde bir göz doktoruna başvurmaktan çekinmeyin. Seyahat sağlık sigortanızın göz acillerini kapsayıp kapsamadığını önceden kontrol etmek de faydalıdır.

Biraz hazırlık ve birkaç basit alışkanlıkla gözleriniz de en az sizin kadar keyifli bir seyahat geçirebilir. İyi yolculuklar!