40 Yaşından Sonra Gözleriniz: Neler Değişir, Ne Yapmalısınız?

Kırklı yaşlarınızın başında bir gün, telefonunuzdaki mesajı okumak için kolunuzu biraz daha uzattığınızı fark edersiniz. Restoranda menüyü okumak için telefonunuzun fenerini açarsınız, ilaç kutularının üzerindeki küçük yazılar giderek bulanıklaşır. Bu deneyim neredeyse herkesin başına gelir ve tamamen doğaldır. Kırk yaş, gözlerimiz için gerçek bir dönüm noktasıdır: Hem yaşa bağlı doğal değişikliklerin belirginleştiği hem de bazı sessiz göz hastalıklarının riskinin artmaya başladığı dönemdir.

Bu yazıda kırk yaşından sonra gözlerde meydana gelen değişiklikleri, bunların neden olduğunu ve günlük yaşamı nasıl etkilediğini, okuma gözlüğü seçeneklerini, kuru göz yakınmalarını, katarakt ve glokom gibi hastalıklar için erken taramanın önemini ve neden bu yaşta kapsamlı bir göz muayenesi yaptırmanız gerektiğini ele alıyoruz.

Yakın görme kaybı: Presbiyopi

Gözün içinde, renkli kısmın (iris) hemen arkasında saydam bir mercek bulunur. Gençlikte bu mercek yumuşak ve esnektir; kirpiksi kas kasıldığında şekil değiştirerek kalınlaşır ve gözün yakına odaklanmasını sağlar. Buna uyum (akomodasyon) denir. Yaş ilerledikçe mercek giderek sertleşir ve esnekliğini kaybeder. Odaklanma gücü çocuklukta en yüksek düzeydedir ve hayat boyu yavaş yavaş azalır; kırklı yaşlarda ise okuma mesafesine odaklanmayı zorlaştıracak düzeye iner.

Presbiyopi bir hastalık değil, yaşlanmanın doğal bir parçasıdır. Miyop, hipermetrop ya da hiç gözlük kullanmamış olmanız fark etmez; herkeste gelişir. Genellikle kırk ile kırk beş yaş arasında belirginleşir ve altmış yaş civarına kadar ilerlemeye devam eder.

Tipik belirtiler

• Küçük yazıları okumak için metni uzaklaştırma ihtiyacı
• Loş ışıkta okumakta belirgin zorluk
• Uzun süre yakın çalışmadan sonra göz yorgunluğu ve baş ağrısı
• Uzaktan yakına bakarken netleşmenin gecikmesi
• Telefon ve tablet ekranlarındaki yazıları büyütme isteği

Miyoplarda farklı bir deneyim

Hafif miyop olan kişiler presbiyopiyi daha geç fark edebilir; çünkü gözlüklerini çıkardıklarında yakını net görebilirler. Bu kişiler genellikle okumak için gözlüklerini alına kaldırır ya da çıkarır. Hipermetrop kişiler ise presbiyopiyi daha erken ve daha belirgin şekilde yaşar.

Okuma gözlüğü seçenekleri

Presbiyopiyi düzeltmenin birçok yolu vardır. En uygun seçenek, mevcut gözlük numaranıza, mesleğinize, günlük alışkanlıklarınıza ve kişisel tercihlerinize göre değişir.

Hazır okuma gözlükleri birçok kişi için iyi bir başlangıç olabilir; ancak bunlar bir göz muayenesinin yerini tutmaz. Gözlük almadan önce mutlaka muayene olmanız önerilir; çünkü bu muayene aynı zamanda diğer göz hastalıklarını da taramanızı sağlar. Okuma gözlükleri hakkında ayrıntılı bilgiyi okuma gözlükleri sayfamızda, progresif camlara alışma sürecini ise progresif camlara alışma yazımızda bulabilirsiniz.

Daha fazla ışığa ihtiyaç duymak

Yaş ilerledikçe göz bebeği giderek küçülür ve ışığa karşı genişleme yeteneği azalır. Bu duruma yaşlı miyozisi (senil miyozis) denir. Aynı zamanda göz merceği hafifçe sararır ve saydamlığını kaybeder. Bunun sonucunda retinaya ulaşan ışık miktarı azalır. Araştırmalar, altmış yaşındaki bir kişinin retinasına ulaşan ışığın yirmi yaşındaki bir gence göre belirgin şekilde daha az olduğunu göstermektedir.

Bu değişiklikler günlük yaşamda şu şekilde kendini gösterir:

• Okumak ve ince işler yapmak için daha güçlü aydınlatmaya ihtiyaç duyma
• Aydınlıktan karanlığa geçerken gözlerin daha yavaş uyum sağlaması
• Parlamaya karşı artan hassasiyet, özellikle gece araba kullanırken karşıdan gelen farlar
• Kontrast duyarlılığının azalması; benzer renkleri ve basamakları ayırt etmede zorluk

Pratik çözümler

1. Okuma ve el işleri için yönlendirilebilir bir masa lambası kullanın; ışık omzunuzun arkasından ve çalıştığınız yüzeye gelsin.
2. Evde, özellikle merdiven, koridor ve banyo gibi alanlarda aydınlatmayı artırın.
3. Gece araba kullanırken gözlüklerinizin temiz ve yansıma önleyici kaplamalı olmasına dikkat edin.
4. Ekranlarda yazı boyutunu ve kontrastı artırın.

Kuru göz yakınmaları

Kuru göz, kırk yaşından sonra belirgin şekilde sıklaşır. Yaşla birlikte gözyaşı üretimi azalır ve göz kapağı kenarındaki yağ bezlerinin işlevi zayıflar. Kadınlarda menopoz döneminde yaşanan hormonal değişiklikler kuru göz riskini ayrıca artırır. Bu nedenle kuru göz, orta yaş ve üzeri kadınlarda özellikle yaygındır.

Bu dönemde daha sık kullanılan bazı ilaçlar da gözyaşı üretimini azaltabilir. Bunlar arasında bazı tansiyon ilaçları, alerji ilaçları (antihistaminikler), antidepresanlar ve bazı mide ilaçları sayılabilir. Uzun süreli ekran kullanımı, klimalı ortamlar ve kontakt lens kullanımı da yakınmaları artırır.

Belirtiler arasında yanma, batma, kumlanma hissi, kızarıklık, gün içinde dalgalanan bulanık görme ve paradoks gibi görünse de aşırı sulanma yer alır. Kuru göz hakkında kapsamlı bilgiyi kuru göz rehberimizde bulabilirsiniz. Kullandığınız ilaçların gözlere etkisinden şüpheleniyorsanız ilacı kendi başınıza bırakmayın; doktorunuzla görüşün.

Erken katarakt belirtileri

Katarakt, göz merceğinin bulanıklaşmasıdır ve yaşlanmanın en sık görülen göz değişikliklerinden biridir. Dünya genelinde önlenebilir körlüğün başlıca nedenleri arasında yer alır. Katarakt genellikle altmışlı yaşlarda belirgin yakınmalara yol açsa da mercekteki değişiklikler kırklı ve ellili yaşlarda başlayabilir.

• Görüntünün sisli, puslu veya bulanık görünmesi
• Renklerin solgun ya da sarımsı görünmesi
• Işıkların etrafında haleler ve parlamaya artan hassasiyet
• Gece görüşünde azalma
• Gözlük numarasının sık değişmesi; bazen yakın görmenin geçici olarak iyileşmesi

Sigara, uzun süreli güneş ışığı maruziyeti, diyabet ve kortizon içeren ilaçların uzun süreli kullanımı kataraktın daha erken gelişmesine katkıda bulunabilir. UV korumalı güneş gözlüğü takmak ve sigarayı bırakmak risk faktörlerini azaltmanın yollarıdır. Katarakt tedavisi cerrahidir ve günümüzde son derece başarılı sonuçlar vermektedir. Ameliyat zamanlaması, görme kaybının günlük yaşamınızı ne ölçüde etkilediğine göre siz ve doktorunuz tarafından birlikte belirlenir; kataraktın ameliyat için olgunlaşmasını beklemek artık gerekli görülmemektedir.

Glokom: Sessiz görme hırsızı

Glokom, görme sinirinin ilerleyici hasarıyla karakterize bir hastalık grubudur ve dünya genelinde geri dönüşümsüz körlüğün önde gelen nedenlerinden biridir. En sık görülen türü olan açık açılı glokom, başlangıçta hiçbir belirti vermez. Görme kaybı önce görme alanının kenarlarından başlar ve kişi genellikle hastalık ilerleyene kadar bunu fark etmez. Kaybedilen görme geri kazanılamaz; ancak erken tanı ve tedaviyle hastalığın ilerlemesi büyük ölçüde yavaşlatılabilir.

Glokom riski yaşla birlikte artar. Diğer risk faktörleri şunlardır:

• Ailede glokom öyküsü, özellikle birinci derece akrabalarda
• Yüksek göz içi basıncı
• Yüksek miyopi
• Diyabet
• Uzun süreli kortizon kullanımı
• Afrika kökenli olmak (açık açılı glokom için) veya Doğu Asya kökenli olmak (kapalı açılı glokom için)

Ailenizde glokom varsa, bu riski göz doktorunuza mutlaka bildirin. Aile öyküsünün göz hastalıkları üzerindeki etkisi hakkında aile öyküsü ve göz hastalıkları yazımızda ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz. Glokom hakkında genel bilgi için glokom rehberimize göz atabilirsiniz.

Kırk yaşında temel göz muayenesi

Amerikan Oftalmoloji Akademisi (AAO), hiçbir göz yakınması veya risk faktörü olmayan yetişkinlerin de kırk yaşında kapsamlı bir temel göz muayenesi yaptırmasını önerir. Bu muayene, yaşa bağlı göz hastalıklarının erken belirtilerinin saptanabildiği ve ileride yapılacak muayeneler için bir karşılaştırma noktası oluşturduğu için önemlidir.

Kapsamlı göz muayenesinde neler yapılır?

• Uzak ve yakın görme keskinliği ölçümü
• Gözlük numarasının belirlenmesi ve okuma gözlüğü ihtiyacının değerlendirilmesi
• Göz içi basıncının ölçülmesi
• Göz bebeği büyütülerek retina ve görme sinirinin incelenmesi
• Gerekirse görme alanı testi ve görme sinirinin görüntülenmesi (OCT)
• Göz yüzeyi ve gözyaşı değerlendirmesi

Ne sıklıkla muayene olmalısınız?

Bu aralıklar genel önerilerdir; kişisel durumunuza göre doktorunuz farklı bir takip planı önerebilir. Ayrıntılı bilgi için göz muayenesi sıklığı yazımıza bakabilirsiniz.

Kırk yaşından sonra gözlerinizi korumak için

1. Sigarayı bırakın: Sigara katarakt ve makula dejenerasyonu riskini belirgin şekilde artırır.
2. Kronik hastalıklarınızı kontrol altında tutun: Diyabet ve yüksek tansiyon, gözlerde ciddi hasara yol açabilir.
3. Güneşten korunun: UV korumalı güneş gözlüğü ve şapka kullanın.
4. Dengeli beslenin: Yeşil yapraklı sebzeler, renkli meyve ve sebzeler ve balık açısından zengin bir beslenme göz sağlığını destekler.
5. Hareketli olun: Düzenli fiziksel aktivite, göz sağlığını etkileyen birçok kronik hastalığın riskini azaltır.
6. Ekran molaları verin: Uzun süreli yakın çalışmada düzenli molalar göz yorgunluğunu azaltır.
7. Görme değişikliklerini ertelemeyin: Yeni ortaya çıkan her görme değişikliğini doktorunuza bildirin.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Okumakta zorlanmaya başladığınızda, gözlük numaranızın değiştiğini hissettiğinizde, gece görüşünüzde azalma, parlamaya artan hassasiyet veya kalıcı kuruluk yaşadığınızda planlı bir göz muayenesi yaptırın. Yakınmanız olmasa bile kırk yaşında temel muayeneyi ihmal etmeyin.