Göz Sulanması Neden Olur? Nedenleri ve Tedavi Yolları

Dışarı çıktığınızda, rüzgârda, okurken ya da hiçbir neden yokken gözlerinizden yaşlar süzülüyor mu? Sürekli mendil taşımak, makyajın akması ve bulanık görme, göz sulanmasını (epifora) günlük hayatı etkileyen can sıkıcı bir sorun hâline getirebilir. Pek çok kişi için bu durum şaşırtıcıdır; özellikle de göz doktorundan "gözleriniz aslında kuru" cevabını aldıklarında.

Göz sulanmasının arkasında birbirinden çok farklı nedenler olabilir: gözyaşının fazla üretilmesi, gözyaşının boşaltım yollarından düzgün akamaması ya da kapak yapısındaki sorunlar. Bu yazıda en sık nedenleri, bebeklerde görülen gözyaşı kanalı tıkanıklığını, evde yapabileceklerinizi, tıbbi tedavi seçeneklerini ve hangi durumlarda bir doktora başvurmanız gerektiğini ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

Gözyaşı sistemi nasıl çalışır?

Gözyaşı iki farklı şekilde üretilir. Temel (bazal) gözyaşı, gün boyunca göz yüzeyini nemli tutmak için sürekli ve az miktarda salgılanır. Refleks gözyaşı ise göz tahriş olduğunda, örneğin toz, duman, soğan buharı ya da rüzgâr gibi durumlarda, üst kapağın altındaki büyük gözyaşı bezinden bol miktarda salgılanır. Duygusal ağlama da bu refleks sisteminin bir parçasıdır.

Üretilen gözyaşı, göz kırpma ile göz yüzeyine yayılır ve ardından gözün iç köşesine doğru akar. Alt ve üst kapakların iç kenarında bulunan küçük deliklerden (punktum) girerek ince kanallar aracılığıyla gözyaşı kesesine, oradan da burun-gözyaşı kanalıyla (nazolakrimal kanal) burnun içine boşalır. Ağladığımızda burnumuzun akmasının nedeni budur. Bu sistemin herhangi bir noktasında sorun olursa, gözyaşı yanaklara taşar. Gözün yapısı hakkında daha fazla bilgiyi göz anatomisi rehberimizde bulabilirsiniz.

Neden 1: Kuru göze bağlı refleks sulanma

Kulağa çelişkili gelse de, yetişkinlerde göz sulanmasının en sık nedenlerinden biri kuru gözdür. Gözyaşı filminin kalitesi bozulduğunda, örneğin yağ katmanı yetersiz kaldığında ya da temel gözyaşı azaldığında, göz yüzeyi kurur ve tahriş olur. Beyin bu tahrişe, refleks gözyaşı salgılatarak yanıt verir. Ancak refleks gözyaşı çoğunlukla sudan oluşur, yağ ve müsin içeriği zayıftır; bu nedenle göz yüzeyine iyi tutunamaz ve kısa sürede yanaklara taşar. Sonuç: hem kuruluk hissi hem de sulanma.

Kuru göze bağlı sulanma tipik olarak rüzgârda, soğuk havada, klimalı ortamlarda, uzun süre okurken veya ekran başında belirginleşir. Yanma, batma, kum kaçmış hissi ve gün içinde artan rahatsızlık eşlik edebilir. Bu durumda tedavi, sulanmayı durdurmaya değil, kuruluğu gidermeye yöneliktir. Koruyucu içermeyen suni gözyaşları, ılık kompres, kapak hijyeni ve çevresel düzenlemeler sulanmayı da azaltabilir. Ayrıntılar için kuru göz rehberimize ve suni gözyaşı seçim rehberimize göz atabilirsiniz.

Neden 2: Alerjiler

Alerjik konjonktivit, göz sulanmasının bir diğer sık nedenidir. Polen, ev tozu akarı, evcil hayvan tüyü veya küf sporları gibi alerjenler, gözün yüzeyini kaplayan zarda (konjonktiva) bir bağışıklık tepkisi başlatır. Bunun sonucunda kaşıntı, kızarıklık, sulanma ve kapaklarda şişlik görülür. Genellikle iki gözde birden ortaya çıkar ve burun akıntısı, hapşırma gibi saman nezlesi belirtileri eşlik edebilir. Mevsimsel alerjiler belirli aylarda, ev tozu ve hayvan tüyüne bağlı alerjiler ise yıl boyunca görülebilir.

Alerjik sulanmada alerjenden mümkün olduğunca uzak durmak, gözleri ovuşturmamak, soğuk kompres uygulamak ve suni gözyaşıyla alerjenleri yıkamak rahatlama sağlayabilir. Eczanede reçetesiz satılan antihistaminik ve mast hücre dengeleyici göz damlaları da kullanılabilir; ancak uzun süreli veya şiddetli belirtilerde doktor değerlendirmesi gerekir. Ayrıntılar için göz alerjileri rehberimize bakabilirsiniz.

Neden 3: Gözyaşı kanalı tıkanıklığı

Gözyaşı üretimi normal olsa bile, boşaltım yollarında bir tıkanıklık varsa gözyaşı taşar. Yetişkinlerde burun-gözyaşı kanalı tıkanıklığı genellikle yaşla birlikte kanalın daralmasıyla ortaya çıkar ve özellikle orta yaş ve üzerindeki kadınlarda daha sık görülür. Kronik sinüzit, burun veya yüz yaralanmaları, daha önce geçirilmiş burun ameliyatları ve bazı ilaçlar da tıkanıklığa yol açabilir. Nadiren tümörler de kanalı tıkayabilir.

Gözyaşı kanalı tıkanıklığında sulanma genellikle tek gözde ve sürekli olur; rüzgârda ya da soğukta artabilir. Göz yüzeyinde kuruluk hissi genellikle yoktur. Tıkanık kanalda biriken gözyaşı enfeksiyona zemin hazırlayabilir. Gözyaşı kesesinin iltihaplanmasına dakriyosistit denir; gözün iç köşesinde, burun kemiğinin yanında ağrılı, kızarık ve şiş bir kitle ile kendini gösterir ve tedavi gerektirir.

Neden 4: Kapak sorunları

Gözyaşının düzgün yayılması ve boşaltım deliklerine ulaşması, kapakların doğru pozisyonda olmasına ve iyi çalışmasına bağlıdır.

• Ektropiyon (kapağın dışa dönmesi): Yaşla birlikte alt kapağın gevşeyip dışa dönmesi sonucu, gözyaşı boşaltım deliği gözyaşı gölüne temas etmez ve gözyaşı yanağa taşar. Göz yüzeyi açıkta kaldığı için kuruluk ve tahriş de artar.
• Entropiyon (kapağın içe dönmesi): Kapağın içe dönmesiyle kirpikler göze sürtünür; bu tahriş refleks sulanmaya, kızarıklığa ve korneada hasara yol açabilir.
• Kirpik sorunları (trikiyazis): Kirpiklerin yanlış yönde çıkarak göze değmesi de benzer şekilde tahriş ve sulanma yapar.
• Blefarit: Kapak kenarındaki kronik iltihap, meibom bezlerinin işlevini bozarak gözyaşı filminin kalitesini düşürür ve hem kuruluğa hem sulanmaya katkıda bulunur. Ayrıntılar için blefarit rehberimize bakabilirsiniz.
• Yüz siniri felci: Kapakların tam kapanamaması ve göz kırpma pompasının zayıflaması sulanmaya neden olabilir.

Neden 5: Enfeksiyonlar ve tahriş

Viral veya bakteriyel konjonktivit, gözde kızarıklık, sulanma ve akıntıya neden olur. Viral enfeksiyonlarda akıntı genellikle sulu, bakteriyel enfeksiyonlarda ise daha koyu, sarı-yeşil ve yapışkandır. Viral konjonktivit çok bulaşıcı olabilir; el hijyenine dikkat etmek ve havlu gibi kişisel eşyaları paylaşmamak önemlidir. Konjonktivit rehberimizde türlerini ve tedavisini ayrıntılı olarak anlattık.

Gözdeki yabancı cisimler, kornea çizikleri ve kornea iltihapları (keratit) da yoğun refleks sulanmaya yol açar. Bu durumlarda genellikle ağrı, ışığa hassasiyet ve batma hissi belirgindir. Kontakt lens kullananlarda kornea enfeksiyonu ciddi bir tablo olabilir ve acil değerlendirme gerektirir. Ayrıca duman, kimyasal buharlar, rüzgâr, soğuk hava ve parlak ışık gibi çevresel tahriş ediciler de geçici sulanmaya neden olur.

Bebeklerde göz sulanması: Doğumsal gözyaşı kanalı tıkanıklığı

Yenidoğanlarda göz sulanmasının en sık nedeni, doğumsal burun-gözyaşı kanalı tıkanıklığıdır. Bu durumda kanalın burna açılan ucundaki ince zar doğumda tam açılmamıştır. Bebeklerin önemli bir bölümünde görülür ve genellikle doğumdan sonraki ilk haftalarda fark edilir. Tipik belirtiler şunlardır:

• Bir veya iki gözde sürekli sulanma, gözyaşının yanağa akması
• Kirpiklerde, özellikle uyandıktan sonra sarımsı kabuklanma veya yapışma
• Gözün beyazında belirgin kızarıklık olmaması (bu önemli bir ayırt edici özelliktir)

İyi haber şu ki, bu bebeklerin büyük çoğunluğunda tıkanıklık ilk yaş içinde kendiliğinden açılır. Bu süreçte doktorun önerisiyle gözyaşı kesesi masajı yapılabilir: Temiz ellerle, gözün iç köşesi ile burun arasındaki bölgeye nazikçe bastırıp aşağı doğru hafif bir hareket uygulanır. Akıntı ve kabuklar, kaynatılıp soğutulmuş suyla ıslatılmış temiz bir pamukla iç köşeden dışa doğru silinir. Her göz için ayrı pamuk kullanılmalıdır.

Tıkanıklık bir yaşa kadar açılmazsa, göz doktoru kanalın ince bir sondayla açılması (probing) gibi basit bir işlem önerebilir. Çocuklarda göz sağlığıyla ilgili diğer konular için çocuklarda göz sağlığı rehberimize göz atabilirsiniz.

Evde yapabilecekleriniz

Sulanmanın nedeni belirlenene kadar ve hafif durumlarda şu önlemler rahatlama sağlayabilir:

• Gözleri ovuşturmayın: Ovuşturmak tahrişi ve alerjik tepkiyi artırır.
• Kuruluk belirtileri varsa suni gözyaşı kullanın: Koruyucusuz damlalar refleks sulanmayı azaltabilir.
• Ilık kompres ve kapak hijyeni: Kapak kenarı sorunlarında meibom bezlerinin işlevini destekler. Ilık kompres uygulamasını inceleyebilirsiniz.
• Rüzgâra ve soğuğa karşı koruma: Dışarıda çerçeveli gözlük veya güneş gözlüğü takmak rüzgârın etkisini azaltır.
• Ekran başında mola: Düzenli mola verin ve bilinçli göz kırpın.
• Gözyaşını doğru silin: Gözyaşını gözün dış köşesinden değil, alttan yukarı doğru nazikçe silin; kapağı aşağı doğru çekmek ektropiyonu kötüleştirebilir.
• Alerjen kontrolü: Polen mevsiminde pencereleri kapalı tutun, yastık kılıflarını sık değiştirin.

Tıbbi tedavi seçenekleri

Tedavi, sulanmanın nedenine göre belirlenir. Göz doktoru muayenesinde göz yüzeyi, kapakların konumu ve gözyaşı boşaltım sistemi değerlendirilir. Gerekirse gözyaşı kanallarının açık olup olmadığını anlamak için kanaldan sıvı geçirilerek yıkama testi yapılabilir.

• Kuru göz: Suni gözyaşları, kapak bakımı, gerekirse reçeteli iltihap giderici damlalar veya punktal tıkaçlar.
• Alerji: Antihistaminik ve mast hücre dengeleyici damlalar; ağır durumlarda doktorun kısa süreli önerebileceği diğer ilaçlar.
• Blefarit: Düzenli kapak temizliği, ılık kompres; gerekirse doktorun önereceği ilaçlar.
• Bakteriyel enfeksiyon: Doktorun uygun gördüğü antibiyotikli damla veya merhemler.
• Kapak pozisyon bozuklukları: Ektropiyon ve entropiyonda kapağı düzelten küçük cerrahi işlemler.
• Yetişkinde gözyaşı kanalı tıkanıklığı: Gözyaşı kesesi ile burun arasında yeni bir geçiş oluşturan ameliyat (dakriyosistorinostomi, DSR) en sık uygulanan kalıcı çözümdür; dıştan veya burun içinden yapılabilir.

Hangi tedavinin size uygun olduğuna muayene sonrasında göz doktoru karar verir. Reçeteli göz damlalarını doktor önerisi olmadan kullanmayın.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Geçici, açıkça bir tahriş ediciye bağlı ve kısa sürede geçen sulanma genellikle endişe verici değildir. Ancak şu durumlarda bir göz doktoruna başvurun:

• Birkaç haftadan uzun süren veya giderek artan sulanma
• Tek gözde sürekli sulanma
• Gözün iç köşesinde şişlik, kızarıklık veya bastırınca gelen akıntı
• Kapaklarda pozisyon değişikliği, kirpiklerin göze batması
• Koyu, sarı-yeşil akıntı ve kapakların yapışması
• Bebeklerde bir yaşa kadar düzelmeyen sulanma

Sonuç

Göz sulanması tek başına bir hastalık değil, birçok farklı sorunun ortak belirtisidir. Yetişkinlerde en sık nedenler arasında kuru göze bağlı refleks sulanma, alerjiler, kapak kenarı sorunları ve gözyaşı kanalı tıkanıklığı yer alır. Bebeklerde ise doğumsal kanal tıkanıklığı sıktır ve çoğunlukla kendiliğinden düzelir. Doğru tedavi için önce nedenin belirlenmesi gerekir. Sulanmanız uzun sürüyorsa, tek gözdeyse veya ağrı, şişlik ya da görme değişikliği eşlik ediyorsa göz doktorunuza başvurmayı ertelemeyin.